Belki de hayat bile ulaşılacak bir yerdir.

 

Seninle kırılganlığımı paylaşmayı seviyorum. Önceki yazımda söylediğim her şey doğruydu, evet, ben utanmazım. Özellikle de kırılganlığımdan asla utanmam. Gerçi sanırım bu nedenle ben kırılmaz bir kızım! Evet öyleyim. En azından sanırım dış dünyama göre öyleyim. Bu nedenle, seni seçtim pikacchuuuu, yani işte sen, sevgili okurum. Bu olmadı, beni seçen sensin değil mi? Bu yazıyı okumaya başladığına ve yetmeyip okumaya devam ettiğine göre.

Nasılsın sorusundan önceleri nefret ederdim. Ergenlikte falan işte. Çünkü bu, yalan söylememi gerektiren bir soruydu ve ben, sık rastlanmayan bir özellik olarak (hani belki de), yalan söylemekten hep nefret etmişimdir. Hele hele nasılsın sorusuna yalan söylemek... bundan iğrenirdim. Bu nedenle de, bir noktadan sonra, gerçeği söylemeye başlamıştım. 

Sana geçmişte şunu bunu onu yaşadım yazısı yazma çağım aslında bir önceki sildiğim yazılarımla kapandı. Yine de insan, bu anını anlatırken geçmiş yaşantılarına değinmek durumunda kalıyor. Ne komik. İnsan aslında her anda var değil mi? Bundan kaçamıyorsun.

Lise yıllarımda biri bana nasılsın diye sorduğunda, ben onlara gerçeği söylemeye başlamıştım. İyiysem iyiyim, değilsem değilim. Çevremde herkes ''iyiydi'' - ki buna da gıcık kapardım. Hayır, iyi olmalarına değil. En yakın olduğumu ''sandığım'' (hep saftiriktim bakma) arkadaşlarımın bile bana karşı hep ''iyi'' olmalarına. Bir insan nasıl hep iyi olabilir ki?

Belki de benim kötü anlarımda gerçeği söylemem bir çeşit yakınlık kurma çabasıydı. Evet, ilgi çekme çabası değil; yakın olma çabası. Ben sana bir şey verdim, hadi sen de bana ver! gibi. Neyi? Gerçeği. 

Neyi? Gerçeğini.

Bana bunu kimse vermedi. Aslında kırgınlıklarım, en azından artık ve bundan sonra, sildiğim yazılarımla fosilleşen kelimeler örüntüsünden ibaret kaldılar. Çünkü artık içimde bile yoklar. Lise yıllarımdan bahsetmiyorum. O yıllar milattan önceydi, biliyorsun, evet benim için de öyleydi. Belki de bir an var, bir yaş mı bilmem ama anlar toplamı dersek de yalan olmaz... İşte o topluluktan sonrası mı milat? Bende öyle oldu. Lise yıllarım bir adım uzaktaydı. Bazen üniversiteden bile yakındı. 

Sonra bir anda hepsi uzaklaştı.

Demek insanlar bu konularda, hani anılar ve nostalji ve unutuşlar - unutuluşlar, böyle hissediyormuş diye düşünmüştüm. Normal insanlar, dünyalılar, böyleymiş. Bir anın detayları silinmediğinde bile, o andaki sen silinmiş oluyormuşsun. Bu nedenle de, uzak oluyormuş. Her şey milattan öncede kalıyor ve eski inanç kalıpların, beklenti, eğilim, hayal, korku örüntülerin fosilleşiyormuş.

Lise bir örnekti. Benim nasılsın sorusuna bakış açımı temellendiren bir örnek. Çünkü başlangıç.

Üniversite farklıydı. Hep farklıdır. Belki de herkes için bile farklı farklıdır. Lise yılları üç aşağı beş yukarı birbirini anımsatır da, üniversite yılları biriciktir değil mi? Ne tuhaf, bu konuda hiçbir hissim yok.

Çünkü nasılsın sorusunun yanıtını üniversitede hiç düşünmemiştim.

İnsanların neden hep ''iyi'' olduklarını anladığım yaşlarıma geldim. Bazı insanlar, çevremdeki herkes, bunu ezelden beri biliyormuş da ben ancak öğrenmişim gibi bir... bir ne, bilmiyorum.

Neden hep bana bu kadar uzaktılar merak ediyorum. Çok değil ama biraz. Gerçekten, biraz. Oysa ben, insanın nasıl olduğuyla yakından ilgilenen biriydim.

Artık değilim.

Kendime bir yaşantı seçmem gerektiği yaşlara geldiğimde kafam hiç karışmadı. Çünkü bu yaşantıyı çok uzun yıllar boyunca gördüm. Ama şu soru yok mu... Nasılsın? İşte bu soru benim hep en korkulu kabusum ve en parlak rüyamdı. Sen de hiç böyle düşündün veya bu durumu içsel bir bilişle hiç sezdin mi? Bir umut ve bir tedirginlik uçları arasındaki git-gel.

Buradan çıkış frontal lobun gelişimini tamamlamasıyla mı oldu? Sanırım. :)

Seninle bu soruyu paylaşmayı hep sevdim sevgili okur. Sanırım, bu soru, paylaşılmaması gereken bir soru. Bu, benim kalbimi kapatacak bir gerçek mi olur? Artık bu kadar dramatik bakmıyorum. Ama bir süre böyle düşündüm. Tamam o zaman, ben de kalbimi kapatırım tamamen! gibi. :)

Hep, insanların rol yaptığını düşünmüş ve içimdeki yakınlık kurmaya can atan yanımla buna sinir olmuşumdur. Oysa artık ben de onlardan birine dönüşüyorum. Belki de bu, bir çeşit kendini koruma ve aslında yaşamını yaşama yoludur.

Özgürlük yolu. 

(Kalbimin kapanma tehlikesi olsa bile.)

Belki de kalbimi tek tek durum ve kişilere değil, daha büyük bir yapıya açmam gerekliydi, gerekli. Bir noktada böyle düşünmeye başladım. Çünkü başka seçenek bana verilmedi.

Yine de sana yazmayı seviyorum. Bana yıldız mektuplarımın boşa gitmediğini hissettiriyor. Hayatımda boşa kürek çektiğim çok an oldu. Ama en azından bir gün fosilleşme ihtimali hep olacak olan kelimelerimden oluşmuş mektuplarım, beni okumayı seçen birilerine ulaşabilir.

Artık günlük yazmıyorum. Buna ihtiyaç duymuyorum. Kendimden çıkıp diğerine ulaşma arzusundayım.

Hayatıma.

Önceden olsa bu bir yanılgı derdim. Zaten hayatımın içindeyim! Hayır, değilim. Belki de hayat bile ulaşılacak bir yerdir. Ve bu yerin sorulardan geçmediğini anlıyorum.

Bu Beden Benim Evim, Rupi Kaur.

Neptünlü Cadı sevmeyi öğreniyor.

 

Beni dışarıdan görsen gerçekten sert biri olduğumu düşünürdün. Çünkü öyleyim. Bazen, şefkatten ve nezaketten gelen bir esneklik tüm yüzümde hayat bulsa da, içim gerçekten katıdır. Bundan olacak, bu katılık beni kurutmasın diye sık sık ağlamaya ihtiyaç duyardım. Yalnızken, kimse yokken. Kimse görmesin diye değil, ben utanmaz biriyimdir. :) Ağlamaktan insan zaten utanmamalı o değil de... Ben sahiden söz konusu benim bilinç farkındalığımdan ileri gelen duygu, düşünce ve bunların tepkileriyse, sanıyorum ki çoğu insanın aksine, oldukça utanmazımdır. Zaten insanların utandıkları şeyler bana hep tuhaf gelmiştir. Başkasının sınırlarına girmekten bile utanmayan bu insanların, kendi duygularını yansıtmaktan ölümüne utanmaları... sence de aptalca değil mi?

Yargılamıyorum. Bunu istemiyorum. Ama kendime ulaşırken, diğerlerini gördüğümü kendime itiraf etmem gerekti. Bu böyledir. Gördüğünü itiraf etmezsen, göremezsin. Dürüstlük, kıymetli sevgili okurcuğum. Yine de bahane değil. Çünkü, evet, yargılamak da aptalcadır. Çünkü, deneyim, kişisel deneyim kıymetlidir. Ben de yargılayarak, diğerlerinde eleştirdiğim şeyin lacivertini yapıyorum. Bak şimdi de kendimi yargılıyorum. :) İnsanlar, deneyim yoluyla öğrenirler. Birine, kendi bildiklerini aktaramazsın. Bu, saygısızlık. Evet, yukarıdaki paragrafımda eleştirdiğim şeyin aynısı! Say-gı-sız-lık. Deneyime saygısızlık. İnsanlar, hata yaparak, saçma sapan davranarak ve belki de çok zeki olduğunu düşünüp cin olmadan adam çarpmaya kalkarak deneyim elde ederler. Düşerek, kalkarak, aptallıklarla ve akıllanarak. Hangi deneyimin hangi gruba gireceğini bilemeyiz. Sonuçlarını da. Bazen şaşırırız hatta değil mi? Bazı kişilerin olumsuz davranışlarının sonuçlarını neden görmediklerini merak ederiz... Cevap belki de aynı şeydir: Deneyim. İnsan, yalnızca kendi deneyimlerine karar verebilir ve sonuçları da zaman bize gösterir.

Benim ergenlik yıllarımdan beri kullandığım ve hatta eski bloğumdaki cırcır böceği yazılarımda dert yanmadan evvelcesinde bir çeşit sorumluluk reddi mahiyetinde kullandığım bir cümlem vardı: ''Ben yalnızca kendimi bilebilirim ve benim bildiklerime göre...'' Ne anlamlı bir kullanımmış.

Benim bildiklerim öncesinde çok çocukçaydı. Bunu bilmiyordum. Açıkçası bana ben hep çok olgunmuşum gibi gelmişimdir. :) Yalnız ağlamamın bir sebebi buydu sanırım. Benim bildiklerim.

Çok olgun olduğunu sanmak ve hatta çevrene göre öyle bile olmak, bu aslında kendini yargılamanın bir alt başlığı. Çünkü bu şekilde kendine sorumluluk yüklüyorsun. Yargılanacak yeni yeni bir sürü başlık... Oysa hayat, şimdiki zamanda akar. Öğreniyorum, diye düşünmelisin değil mi? Öğreniyorum... Anlayış budur. Kendine karşı da, başkalarına karşı da. Ama bak, ''o\ onlar öğreniyor'' demedim. Çünkü belki de öğrenmiyorlardır. Ben, evet, yalnızca kendimi bilebilirim. Onların öğrenip öğrenmemesi benim bileceğim iş olmaz. Hem, neyi öğreneceğiz? Neyi öğrendiğimi bilebilirim sadece. Kendimi. Kendi bildiklerimi.

Bunları çok irdeledim. Bilerek, bilmeden. Anlam bulmak için belki de. En çok da gözyaşlarıma anlam bulmak için.

Son günlerde ağlama yetimi yitirmiştim. En azından öyle sandım. Bunun nedeninin ne olabileceği bana bir çeşit buruklukla sezgisel olarak geldi. Bana? :) Kalbime. Zihnimin filtresiz yanına yani. Saf bilgi olarak belirdi, bu nedenle de onu anlamam için zaman geçmesi gerekti. Bir his. Burukluk hissi. Artık normalden de daha sertim, böyle düşündüm. Hemen ardından, evet, yine aşk ve sevgi. Ben direkt bu örneğe giderim, biliyorsun. Bu kadar sert olmam, kalbimi kırdı. Çok kırdı. Buna rağmen ağlayamadım. Belki de, dedim, bu eski bir kırıklıktır. Öyle, öyleydi de. Yine de burukluk tazeydi, bunu görebiliyordum. İnsan yorgunken, bir amaca dönüktür. Çalışmak veya dinlenmek. :) Bu nedenle böyle şeyleri düşünmez. Hep söyleyecek bir şeyler bulabilecek bir cırcır böceği kız olsa bile, evet.

Bu belki de benim bu dünyanın kurallarını çok iyi anlamamla ilgilidir. Gerçekten iyi anlamamla ilgili. Çünkü dürüstlük ve erdemli olmak, bundan geçer. Böyle düşünürüm. Göremediğin bir şeyde sorumluluk alamazsın. Bu kendine yüklenmek falan değil, bu, insan olmak. Ama konumuz da bu değil. Yine de bir dipnot: İnsan bilincinde olmak önemlidir.

Her neyse. Bu yazıyı kendi hislerimi görebilmeyi öğrendiğim, en azından artık emeklemekten ilk adımlarıma geçtiğim bir anın sonrasında yazıyorum. Seninle ilk adımlarımı paylaşıyorum sevgili okurcuğum! :) Belki de sertliğimin nedeni bile buydu, paylaşamamak. Sen beni yumuşatıyorsun. Sen benim içimdeki yumuşak parçamsın, hayır sen değil sevgili okuuurrr, canım bloğum o parçam. İçimdeki su damlaları, içimdeki nehirler, akarsular ve okyanuslarsın. 

Bloğum, benim engin okyanusum. En koyu derinliklerinden, en ışıklı yüzeyine dek.

Hissedebildiğim için ağlıyormuşum. Çoğu feyk, yani çakma, hislerden olan uzun yıllara yayılmış ağlama seansları. Bunlar bittiği için, ağlayamadığımı sanmışım. İnsanın sağlıklı düşünmeye başlamasını fark etmesi de tuhaf hani. :) 

Bu ayın ilk gününde sana sevgiden bahsetmiştim hatırlar mısın? O yazımı okumamış olabilirsin, çünkü anında silmiştim. Silmek, benim için aslında bir çeşit yazma yolu biliyor musunuz? Çünkü insan, söylemedikleriyle de bir şey söyler. Ama ben seni hiç göremediğim için ve sen de beni hiç göremediğin için, sevgili okur, öncesinde bir şey söylemeli ve sonra onu söylememiş gibi yapmalıyım ki söylemediklerimi ikimiz de görebilelim, yaaa, çaktın?! :)

Yani böyleymiş, ben de bilmiyordum. Yeni yazılarım, yeni inşalarım. Baştan bir şeyler inşa etmek, bir çeşit dönüşüm ve döngünün ürünü olsa bile, yorucu. Sanki üstüme binlerce yıl binmiş gibi. Beni sertleştiren şeylerden biri de bu mu? Ve, yargılayıcı yapan? Tabi bakış açısı da önemli. Bir gün binlerce yılın yükünü, diğer gün bir tohumun tazeliğini duyumsuyorum. Keşke sadece bir ağaç gibi göğe uzansam uzansam... Rüzgar gibi dolansam bir de. ;)

Bu kadar sert olmak istemiyorum, bunu düşünmüştüm de gözlerim dolmuştu. Yok yok ağlayamadım. İnsan zaten buna mı ağlar canımmm. Ben ağlardım. Salya sümük, ben utanmazım. Ağlarım, gocunmam. Duygusal olduğum için değil, bu kötü bir şey de değil de, hissedemediğim için. Daha doğrusu... Hep bu kadar katı ve sert olmasaydım, inan bana bu kadar çok ağlamamış olurdum. O kadar kuruydu ki kalbim, ağlamasaydım eleştirdiğim herkes gibi olurdum. İnan bana, öyle olurdum. Şimdi anladın mı, neyi neden nasıl ve ne cüretle! eleştirdiğimi ve yargıladığımı. En çok da, evet, kendimi.

Aslında yargıladığım hep kendimim ve aslında belki de yargıladığımız hep kendimiziz. Bu nedenle saygı, aslında kendinden kopuk değildir. Kendine saygı duyan, yaşama da saygı duyar. Deneyime de. Bu, ağır bir farkındalık. Çok ağır. İnsanı ağlatır bak. Sinirlendirir. Çok sinirlendirir.

En son geleceğimi düşlediğimde liseye gidiyordum, vay be. O yıllarda kendime değer vermesem bile bir şekilde hep yaşama verdiğim değeri korumamdan gelen güce sahipmişim sanırım. Gerçek coolluk bence buradan geçiyor. Yine öyle olmak istiyordum. Hayır, şimşekli yazımdaki dileğim bu değildi. Liseli halimle aramda artık uzun yıllar var. Çok değil birkaç yıl öncesinde bile o ben'i özlerdim veya özlediğimi düşünürdüm. Ama artık onu başka biriymiş gibi anımsıyorum. Çoğu zaman göz devirerek ama tatlı, sevimli ve her şeye karşın ışıklı bir nostalji hissiyle hatırlıyorum. Onu seviyorum. İlkay'ı seviyorum.

Ben'i de seviyorum. Şu anki beni, tüm zamanlardaki ben'i seviyorum. O zamanlar ve sonrasında bile, bu cümleyi yüreğimden kurabileceğime inanamazdım. Tüm hayatım bir şeyi kalbimle sevmeyi dileyerek geçti, ne tuhaf. Bunu hep tuhaf bulmuşumdur, evet ben bile.

Dileğim kabul oldu demiyorum. Bu, öyle bir şey değil. Daha basit ve daha derin. Sadece, kolay bir şey değil. Önceden olsa, kendimi bu konuda ezikler ve ben daha en temel şey olan kendimi gerçekten sevmeyi bile yeni öğrendim\ öğreniyorum derdim. Oysa şimdi, görüyorum ve biliyorum ki, bu çok zor bir şey. Gerçek, saf bir sevgi zordur. Doğal, basit ve derindir ama zordur. Ve sanırım, anlayış ve zaman istiyor. Ve kesin konuşmamak :), sadece izin vermek. 

Önceden olsa bir çölde yürümüşüm gibi hissediyorum derdim.

Önceden olsa pek çok şey derdim. Afili benzetmeler. Göz dolduran hani. :)

Ama hayır. Hissetmek böyle bir şey mi? Biliyor musun, bir itiraf, ben hissetmenin ne olduğunu hala bilmiyorum bence.

bir şeyler dinlemek için tıklayabilirsiniz.

Şeker Portakalı, José Mauro de Vasconcelos.

Zaman su gibi derler ya.

 

Hayatın ne kadar hızlı geçtiğini fark ediyorum. Bir şeylerle doldurduğum zamanımın, benim olduğunu ve bu nedenle kısa bir zamanın bile anlara yayıldığını. Yine de, geçmişteki bir noktaya baktığımda o zamandan bu yana ayların yılların geçtiğini ve geriye yalnızca bendeki bilinçli veya bilinçsiz yanlarımda iz bırakan anların kaldığını görüyorum. Bunda buruk bir yan var. Neden buruk bilmiyorum. Önceden olsa, buna sanırım sebepler uydururdum. Bunlar geçerli sebepler de olurdu. Ancak bugün geriye dönüp baktığımda hissettiğim burukluk hissinin nedeninin geçmişteki o noktalar olmadığını görüyorum. Burukluğun sebebi, akan zamanın nasıl geçtiği bile değil diyebilirim. Burukluğumun sebebi, geçişi görmem. 

Zaman su gibi derler ya, onun gibi.

Böyle anlarda hep seninle konuşmak istiyorum. Ne konuştuğumun bile bir önemi yok, sadece anlatmak. Sanırım, böyle anlardaki beni birilerine anlatmak, zamanın okyanusunda ilerlemenin ürperten yanını seninle paylaşmamı sağlıyor ve böylece, artık korkmuyorum. 

Sen bana korkmamayı öğrettin sevgili okur. Ciddiyim, öyle. Biz, zamanın okyanusunda bir yazıda buluşmuş iki insanız değil mi? (veya 3, 5, 15? :)

Bu süreçte öğrendiğim çok fazla şey var. En baskınıysa, sadece önemli olan şeyleri paylaşmak gerektiği. Sadece duyuru anlamında değil :), paylaşmak anlamında. Ben, fazla paylaşan biriymişim. Bunu bile fark etmeyen biri. Hatta komik ama hayatımı bile böyle şekillendirme eğiliminde olmuşum hep. Bundan gocunmasam da, bunun beni kalıplara sokan temel durum olmuş olduğunu görüyorum. Kalıplardan hep nefret ettiğimi artık biliyorsun, bilmelisin. 

Artık kalıpları değil, yolları izlemeyi öğreniyorum. Bu, yıllar evvel sapağı kaçırdığım bir yola ulaşmak gibi hissettiriyor. Sen hiç böyle hissettin mi? (Muhtemelen bu yazım okuma listene düşmeyecek ama olsun, ben yine de sorayım :).

Hoşça kal.

Sanat Kitabı (Alfa Yayınları).

Yeni bir dili öğrenmek için uzaklaşman gerekir.

 

Yıldızımla karşılıklı oturuyorum. Bu kaçıncı buluşmamız bilmiyorum. Birbirimize, birbirlerini yıllara yayılmış bir sevecenlik-tahammülsüzlük ilişkisiyle bağlanmış her varlık gibi bakıyoruz: Gülümseyerek. 

Birkaç gün evvel uzaklarda çarpan bir şimşek görmüştüm. Bu beni gerçekten etkilemişti. Gece bulutlarının gökyüzünü kapladığı sıkıcı bahar-yaz arası gecelerin sanıyorum ki ilkiydi. Rüzgarsız bir gök, yıldızsız bir gece ve işte bir hareket. Tam dışarı baktığım ve bakmayı bırakacağım anda parladı. Beni asıl etkileyen şimşeğin kendisinden öte, sanıyorum ki buydu. Bir ana sığan karşılaşma. Bu beni etkiledi. Çünkü onu gördüğüm an, içimden ciddi bir meseleyi geçirmiştim. Bir istek. Tüm istekler bir çeşit amaçtır. Bunu bilmeden, bir amacı istemiştim.

İnsanın içinin değişmesinin dışını değiştireceği fikrini önceden anlayamazdım. Önceden, istediğimde gözyaşı damlalarını çağıramayacağımı bile anlayamazdım. Bu benim bilmediğim bir dildi. Bir dili öğrenmek için bildiğin dili kullanmayı bırakmak gerekir. Sanırım benim iç şimşeğim böyle çaktı.

Bana küçükken çok konuştuğum için şimşeklerin çok konuşan çocukları alan bir çeşit canavar-yaratığın gelişinin habercisi olduğu uyarısını yapmışlardı. Şimdilerde bu uyarının çok da yersiz olmadığını anladığım bir yaştayım. Ne kadar çok ses varsa, içimizde ve dışımızda, biz gerçekten de uzaklara gidiyoruz. İçimizde çıkan sesli-sessiz, haberli-habersiz her fırtına, bizi alıp götürüyor. Sessizlik, bilinçli olanı, seslerin doğasını algılamak için gerekliymiş. Kendinde kalman için gerekliymiş. Ve en önemlisi, uzaklaşman için. 

Yeni bir dili öğrenmek için, biliyorsun, uzaklaşman gerekir.

Gece ışıkları sokak lambalarında yanıp sönerken, onları daha evvel görmediğim şekilde gördüğümü fark ettim: Işıklar. Ben ışıkları hiç sadece ışık olarak görmemiştim biliyor musun? Aslında komik. Bunu sevdim.

Bundan olacak, yıldızım artık bir yıldız gibi gülümsüyor bana. Yanıp sönen kalp atımlarıyla, ona her bakışımda gülümsüyor. Belki de ona anlattığım her şey, bu kalp parlayışlarında atıyor. Yine de anımsayamıyorum. Sadece bir an, bir şimşek parlayışı gibi bir an. Bizi yıldızımla karşılıklı oturtan da bu olmalı.

Ona baktığımda gördüğüm ne, bilmiyorum. Bir yıldız. Değişip dönüşen bir yıldız. Sonuçta ışığın net bir şekli yoktur. Ona şekli sen çizersin. Tüm dünya dillerinde parlayan yıldızlar kendilerine hep yer bulmuştur.

Ba, Birhan Keskin.

Yıldızım Parlarken.

 

Yıldızıma bakıyorum

ve ondan bana yansıyan ışığa,

sonra da parlayan diğer noktacıklara bakıp 

Işı(ldı)yorum.

Gözyaşlarımın zihnimin kıyılarına çekildiğini görüyorum

ve gece rüzgarının beynimin sızısını hafifçe okşadığını.

Belki de uzun zamandan sonra bir yıldızın parlayışını ilk kez görüyorum.

Bir yıldızın doğuşunu, uzak kıyılardan.

Böyle hissedebileceğimi bilemezdim. İnsan sahiden, pek çok şeyi bilemiyor.

Bilmiyor

Yaşamadan.

Dune - 1. Kitap (Frank Herbert) | Kitap Yorumu

Yazar: Frank Herbert, Çevirmen: Dost Körpe,
Yayınevi: İthaki Yayınları

Dune adıyla bilinen Arrakis gezegeni, gezegenin yapısında bulunan melanj isimli bir baharat nedeniyle önemli bir konumdadır. Bu baharat, uzay yolculukları için gerekli olduğu gibi, baharatı tüketenlere ömrü uzatma ve geleceği görme yetisi vermesi gibi özellikleriyle de önemlidir. Arrakis bir çöl gezegenidir. Öyle ki bu gezegende; deniz, yağmur, sandal, boğulmak vb. kavramların bir kelime karşılığı bile yoktur. Bu gezegende su, kutsaldır. Gündüzün güneşi insanların düşmanıyken, gece ve doğan iki ayı, Fremen adıyla bilinen Arrakis yerlilerinin yoldaşıdır. Gözyaşı da kutsaldır; vücuttan çıkan hiçbir su boşa gitmemelidir.

Çöl insanları her daim damıtıcı giysiler giymek zorundadır. Bu giysiler vücutlarının her bir zerresinden atılan suyu arıtarak, insanların kendi vücut sularını yeniden içmelerini sağlar. Çölde damıtıcı giysisi olmayan bir insan, acılı bir ölüme ilerlemektedir. Fremen halkı için can, vücut suyu demektir. Bu insanlar için su o denli kıymetlidir ki, tek bir su zerresinin bile (bakın damla demiyorum) boşa gitmemesi için her şeyi yapabilirler. Fremenlerden ölen bir kişinin vücut suyu, kabilesine aittir. Hatta bu halkın bu konuda bir deyişi vardır: ''İnsanın eti kendisine, suyu kabilesine aittir...'' (Sayfa 675)

Bu topraklar gelişmemiş ama insan gücü olarak güçlü bir halktan oluşmaktadır. Arrakis'in yönetimi uzun yıllar Harkonnen Hanedanı'na bağlı kalmışken, Padişah İmparator'un emriyle yönetim Atreides Hanedanı'na geçer. Bünyesinde bu kadar kıymetli bir maddeyi (melanj) taşıyan bu gezegende yönetimin el değiştirmesi de sessizce olmayacaktır. Atreides Hanedanı'nın başındaki Dük Leto, ailesi ile birlikte kendi vatanları olan Caladan gezegeninden oldukça farklı olan bu çöl gezegenine yerleşir. Dük'ün resmi olmayan eşi Leydi Jessica'dan olma tek oğlu genç Paul, bu gezegenin ve evrenin kaderini belirleyecek isim olacaktır.

Altı kitaptan oluşan Dune serisinin ilk kitabıyla birlikte Dune'un zengin evrenine ilk adımımı attım. Bu kitapla yazar, Dune gezegeninde yaşanacak olaylara başlangıç yaptığı gibi, bu evrenin kurallarını da okurlara aktarmış. Bilimkurgu kitaplarında bir okur olarak benim gözüme çarpan iki ilerleme yolu var: 1. Fütürizmden yola çıkarak kurguyu biçimlendirmek, 2. Var olan dünyamızın kurallarını kurgusal bir dünyaya aktararak eleştiride bulunmak. Her iki yol da bilimkurgu türünün özellikleri ve sınırları gereği tabi ki birbirinden net sınırlarla ayrı ilerlemiyor ancak bu tip kurgularda mutlaka birinden biri daha baskın olarak kurguda işlenir.

Bu kitapta ise ikinci maddede ifade ettiğim, var olan sisteme eleştiri getirme amacı ön plandaydı. Bu bakımdan kitabın arka kapağında da yazan şu yoruma katılmıyorum: ''Yüzüklerin Efendisi dışında bu kitapla kıyaslanacak başka bir kitap yok'' (Arthur C. Clarke). Bu karşılaştırmanın temelden problemli olduğunu düşünüyorum. Çünkü, Yüzüklerin Efendisi tür olarak bir epik fantastik eseriyken, Dune bilimkurgu türünün bir ürünü. Tüm kurgusal yapıtlarda temel amaç yeni bir gerçeklik oluşturmaktır. Bazı eserlerde ise yazarlar, bu gerçekliği yalnızca alternatif bir hikaye alanı olarak değil; yeni bir dilin, coğrafyanın, varlık türlerinin ve hatta dini, siyasi, sosyal ve kültürel yapıların şekillendirdiği bütünlüklü bir evren olarak kurarlar. Bahsi geçen her iki seride de (Yüzüklerin Efendisi ve Dune) benzer olan tek ortak nokta bence buydu: Yeni bir evren oluşturulması. Bunun dışında ise iki seri arasında benzerlik bulmanın zor olduğunu söyleyebilirim. Bu bakımdan, en başta türleri farklı olduğu için, iki seriyi kıyaslamanın doğru olmadığını; çünkü en başta aynı bağlamda değerlendirilemeyeceğini düşünüyorum. 

Farklı kurgular birbirleri ile kıyaslandığında aralarında ortak bir gayeden çıkan veya ortak bir gayeye ilerleyen bir benzerlik ilgisi, ortak bir noktada onları buluşturan bir bağlam olmalı. Bu bakımdan ben Dune serisinin bu ilk kitabı ile, eğer bir kurgu ile illa ki kıyaslamak lazımsa, Ursula K. Le Guin'in Mülksüzler isimli romanı arasında benzerlik kurdum diyebilirim. Mülksüzler'de de bilinen dünyanın kurallarının dışında bir dış dünya faktörü olayların gelişimini etkilemekte ve bilinen dünyanın sınırlarını okura sorgulatmaktaydı. Dune'da da benzer bir yapıyı görüyoruz. Kitaba da (ve hatta seriye de) adını veren Dune (Arrakis) gezegeninin jeolojik ve iklim yapısı, toplumu ve toplumsal kuralları, yönetim biçimi ve yöneticileri, hatta yöneticiler arasındaki güç mücadelesi; gezegendeki siyasi, sosyal, dini ve kültürel yapı yoktan var edilen bir içerikten ziyade, varolan dünyamızın kurallarının kurgusal bir gerçeklikte yeniden yorumlanmasıyla oluşmuştu.

Yazarın bu gezegenin kurallarını oluştururken dünya toplumlarının bakış açılarından, dillerinden ve kültürlerinden ilham aldığını görmek zor değil. Dune pek çok açıdan (gezegenin fiziksel ve halkının toplumsal\ düşünsel yapısı) Orta Doğu ülkelerini çağrıştırırken, bu gezegeni sömürme yarışına girmiş hanedanlar ve imparatorluk ise daha gelişmiş toplumları simgeliyordu. Hanedanlar için bu gezegen yalnızca bir sömürü alanıydı. Gezegenin halkı ise kendi içerisinde yönetime bağlı şehirliler ile çölde yaşayan bağımsız halktan oluşuyordu. Yönetim, şehirlileri yağmalarken; barbar olarak nitelendirilebilecek bağımsız bir yaşam süren Fremen isimli çöl halkı, zorlu koşullar altında ama özgür bir yaşam sürüyordu. Bu halkın kimliğinin oluşumuna yıllar evvel Bene Gesserit rahibeleri aracılığıyla ekilmiş olan ''bir kurtarıcının geleceği'' fikri ise, halkın dininin özünü oluşturmaktaydı. Kitabın ana karakteri olan Paul (Usul\ Muad'Dib), yüzyıllar ve hatta bin yıllar öncesinde ekilmiş bir tohumun büyümesini sağlayan bir can suyuydu diyebiliriz. 

Bene Gesserit yönetimi, Padişah İmparator'un bir yan kolu olarak mistik öğretilere bağlı katı kuralları takip eden ve çok büyük oranda kadınlardan oluşan bir tarikat-okuldu. Bu okulun ana hedefi, evren planlaması amacıyla soyların kaynaşmasını sağlayacak üreme programlarını faaliyete sürerek ''Kuisatz Haderah'' makamı için en güçlü soyların en iyi özelliklerini almış bir lider var etmekti. Bunu yapmak için de yüzyıllara yayılan bir öğreti sistemiyle farklı hanedanların soyundan gelen ve soyları gizli tutulan çoğunlukla kız bebekleri bir öğrenci olarak yetiştirerek onları zihinsel ve fiziksel açıdan güçlü ve maddeyi yönlendirebilecek yetenekte yetiştirmeyi amaçlamışlardır. Sonrasında büyük hanedanların arasına karıştırılan bu kadın öğrenciler, güçlü nesillerin üretilmesinde rol oynamaktadır. Bene Gesserit yöntemiyle yetiştirilmiş bu kadınlar, zihni kontrol etme konusunda ustalaştıkları için maddeyi etkileme, yani karşısındaki kişiler üzerinde güç sahibi olma (ses ile emir verme bu güce bir örnek), duygularını düzenleme ve üst boyutlardan bilgi alma gibi insanüstü nitelendirilebilecek becerilere sahip olmaları nedeniyle ''cadı'' olarak da anılmakta ve diğerleri bu kadınlara hem saygı duymakta, hem de onlardan çekinmektedir.

Muad'Dib lakabıyla öne çıkarak Arrakis lideri olacak Paul'un annesi Leydi Jessica da bir Bene Gesserit üyesiydi. Ondan istendiği üzere bir kız evlat doğurmak yerine, rahibe ananın ve okulunun emrine karşı çıkarak bir erkek bebek dünyaya getirmiş ve onu Bene Gesserit yöntemiyle yetiştirmiştir. Paul küçük yaşlardan beri aldığı eğitimler ile; hem Bene Gesserit yönteminin ona sağladığı zihinsel güç, hem de savaş eğitiminin getirdiği bedensel çeviklik ve güç ile bir lider olmak için biçilmiş kaftandı. Üst tabaka tarafından canı çekilmiş bir halk, sömürülen bir gezegen ve Paul'un ailesine yönelik uygulanan entrika ve ihanetler sonrasında kendisinin gezegende çoktan yeri hazırlanmış bir liderin boşluğunu doldurması doğallıkla gerçekleşti.

Kitabın düşünsel arka planının çok sağlam olduğunu söyleyebilirim. Yazar pek çok toplumsal ve dini öğreti ve düşünce yapısından ilham almakla birlikte, bunlardan bağımsız yeni bir yapı oluşturarak kurgusunu özgün bir temele yerleştirmiş. Kitap kalın bir kitap olmasına rağmen (ekler ve terminoloji kısımları dahil 707 sayfa), dil ve anlatımı oldukça akıcı, kurgunun işlenişi sürükleyiciydi. Kitaba yönelik getirebileceğim olumsuz eleştiri, kitabın kurgusal zeminine veya dil anlatımına yönelik değil; olayların akışına yönelik olacak. 

Olaylar arasında gerçekleşen zaman atlamaları doğal bir şekilde verilmeye çalışılmış ancak bu yapılırken aradaki boşluklarda gerçekleşen olaylar ifade edilmediği için kurguda kesintiler meydana gelmiş. Ben kitaba hiç ara vermeden okuduğum için aradaki atlamaların boşluklardan oluştuğunu takip etmekte zorlanmadım ancak kitabı okumaya çok değil birkaç gün veya hafta ara vererek okusaydım ''bu olaya nasıl geldik'' cümlesini kurmam ve kafamın karışması kaçınılmaz olurdu. Zaman atlaması sorununun yanı sıra, bazen kitaptaki bazı önemli olayların başı verilip sonrasında birkaç cümleyle olay geçiştirilerek bu olay yaşandı bittiye getirilmesi de bir eksiklikti. Kurgu sağlam olduğu için pek çok okurun bunlara dikkat etmediğini okuduğum yorum yazılarında gördüm ancak bunlar anlatımdaki ciddi eksiklikler diye düşünüyorum. Kitap zaten kalın olsa da, aradaki önemli olayların oldu bittiye getirilerek ve hatta yer yer hiç anlatılmadan sadece ''bu olay yaşandı'' mantığında geçiştirilmesi, benim kitaptan etkilenme oranımı azalttı doğrusu.

Bunun dışında benim genel olarak beğendiğim bir başlangıç kitabıydı. Kitabın ayrıca belki de pek çoğumuzun bildiği 2021 yılında gösterime girmiş Dune: Çöl Gezegeni ve en azından benim yeni haberdar olduğum 1984 yapımı Dune isimli iki farklı film uyarlaması bulunmakta. İlgisini çekenlere önerebileceğim genel olarak başarılı bir bilimkurgu klasiği.

Kitaplarla kalın.

Hıdrellez.

''Bu duayı her kim okuyorsa...

Yüzüne, gözüne, yanaklarının ucuna can gelsin. Hücreleri, midesi, içinde düşünceler dönüp duran beyni sağlıkla dolsun. Güneş kirpiklerine dokunsun, göz bebeklerinden kalbine ulaşsın. İçi ışıl ışıl parlasın.

Hayattan korkmasın. Kendini akışa hop diye bırakmayı bilsin. Neşe onu kucaklasın, başından aşağı kova kova şans dökülsün. Sevdikleri hep yanında olsun.

Kafası karıştığında, şüphe tohumları zihin kıvrımlarında oynaşmaya başladığında... gözlerini Toprak Ana'ya çevirsin. Yağmuru izlesin, rüzgara sarılsın. Her şeyin geçeceğini bilsin.

Hırsla, kibirle koşup durmak yerine hayata teslim olmanın gücünü hissetsin. Gökyüzü kadar engin, kar tanesi kadar eşsiz olduğunu hatırlasın. 

Duygularından korkmasın. Küçük bir çocuğun cesaretiyle dinlesin karnının sesini. İçine sinmeyen hiçbir şeye ''evet'' demesin. Kendini köşeye sıkıştırıp ''keşke''lerle, ''ama''larla, ''oysa''larla ruhunu çürütmesin.

Kalabalığın sesiyle arasına mesafe koysun. İhtiyacı olmayan sözlerin kalbine girmesine izin vermesin.

Meyvenin yere düşmesini beklemesin. İstiyor mu? Koparsın dalından. İştahla yesin, afiyet bal olsun.

Geceleri uykuya dalmadan önce sahip olduklarını hatırlasın. Hiçbir şeyi yok mu? Pencereden baksın. Yıldızlar hepimizin, unutmasın.

''Olması gerekenler''le ''var olan'' arasında sıkışırsa, aynaya baksın. Doğa Ana'ya, Gök Baba'ya, Dünya'ya... Aynada ona bakan gözlerin uğruna güvensin.

İnansın, tüm kalbiyle inansın: Güneşin daha parlak doğacağına, bulutların dağılacağına, yağmurun dineceğine inansın. Güzel günlerin geleceğine.

Kendine sahip çıksın. Bu bedende, bu kirpiklerin arasından dünyaya bakarken... Küçük bir çocuğun resim yapışındaki heyecanla. Usta bir şairin kalem tutuşundaki özgüvenle çizsin sınırlarını. Kendi olmaktan korkmasın.

Bu mavi dünyaya yıldız tozu gibi serpilmiş milyarlarca insandan biri olduğunu da, bir su damlasına eşsiz bir okyanus sığdırdığını da unutmasın.

Evini aradığı anlarda kalbine baksın. Kendini yalnız hissettiğinde her kalabalıkta yeri olduğunu hatırlasın.

Bu dünyada kocaman bi' yeri olduğunu, hayal edebildiği her şeyin gerçek olabileceğini bilsin.

Yüzünü güneşe dönsün. Dönsün ki tüm gölgeler arkasında kalsın...''

(alıntıdır).

Not: Bu yazıyı her yıl paylaşıyorum. Vaktiyle bir yerde görüp defterime not almış ve bloglarımın birinde (eskisinde de olabilir emin değilim) paylaşmıştım. Sonra her yıl paylaşır oldum. Kaynak belirtemiyorum bu nedenle ama zaten sosyal medyada da 5 Mayıs yaklaştı mı bu konularla ilgili her hesap yazıyı paylaşıyor, yani zaten her yerde aynısını veya benzerini görebileceğimiz bir yazı. İçime aydınlık bir enerji veren bir yazı. 

Hepimizin dileklerinin en güzel şekliyle gerçekleşmesi dileğimle. 

bir şeyler dinlemek için tıklayabilirsiniz. :)

Sınırın Güneyinde Güneşin Batısında (Haruki Murakami) | Kitap Yorumu

Yazar: Haruki Murakami, Çevirmen: Pınar Polat,
Yayınevi: Doğan Kitap

Kitap, ilkokul arkadaşı Hacime ile Şimamoto'nun yıllara yayılan öyküsünü anlatıyor. Bu aslında yalnızca Hacime'nin öyküsü diyebiliriz. Şimamoto'yu yalnızca Hacime'nin gördüğü ve içinde yer ettiği kadarıyla görüyoruz bizler de. Hacime orta yaşlarına gelmiş, görünürde mutlu bir aile ve sevdiği bir işe sahip olmuşken, yıllar öncesini anımsıyor. Tek çocuklu bir ailede büyümenin farklılığını paylaştığı Şimamoto ile birlikte evin salonunda müzik dinlediği o huzurlu günleri. Kendini o huzurdan çok uzakta hissediyor Hacime. Sanki, bir parçası hep on bir yaşlarındaki o uzak günlerde kalmış gibi. Bu hayatta onu yalnızca Şimamoto gerçekten tanıyormuş da, onunla bir daha yollarının kesişmemesiyle birlikte kendinden uzak biri olmuş gibi hissediyor. Kitap boyunca Hacime bizlere çocukluk aşkıyla yaşadıklarından başlayarak aşk hayatı başta olmak üzere otuz yedi yaşına geldiği zamana kadar yaşadıklarını anlatıyor. Hayatında iz bırakan ve hayatlarında iz bıraktığı insanları.

Bu kitabı ilk kez 2017 yılında okumuşum. Kendisi benim Haruki Murakami'den de, Uzak Doğulu yazarlardan da okuduğum ilk kitap olmasıyla yeri bende özel olan kitaplardandı. Ancak yıllar içinde, takdir edersiniz ki, kitabı unutmuştum. Aklımda yalnızca ''o ilk kitap'' bilgisi kalmış, bu durum da kitaba ne zaman bir yerde rastlasam onu uzaktan selamlayıp geçmeme sebep olmuştur. Kitabı bir kez daha okuyacağımı, hele de bugünlerde okuyacağımı bilmiyordum. Ama kitaba kütüphane raflarında bu seferki rastlayışımda içimden bir ses bu kitabı yeniden okumamı söyledi. Bunun özel bir anlamı olmadığını kitabı okuduğumda fark ettim. Bizler, özel anlamları karşımıza çıkan şeylere hikayeler uydurup çoğu zaman kendimiz var ediyoruz bence. Bu pencereden bakarsak, evet, kitabı okumak şu anki ruh halim için anlamlıydı; öte yandan o anlamı var eden de aslında şu anki bendim.

Kitabın konusu çocukluk aşkı. Doğrusu Murakami bence bu konuyu güzel anlatıyor. Hatta ondan beklemeyeceğim kadar doğallıkla ve gerçeklikle anlatabiliyor. Bu kitabı 1992 yılında basılmış. Yazarın bu kitabından sonra basılan diğer kitaplarını da okumuştum; yazarın tarzı zaman içinde biraz değişmiş diye düşünüyorum. Bu kitapta da bence yine bazı sahneler kurguya katkı sağlamadığında bile uzatılmıştı ancak öte yandan yazarın anlatımı genel tarzına göre daha derli topluydu diyebilirim. Özellikle de çevre betimlemeleri çok detaylıydı; kitabı okurken sanki ben de karakterlerle birlikte bir yerlere -örneğin ırmak gezisine- gidiyormuşum gibi hissettim.

Bu kitap bana konusu itibariyle biraz 1Q84'ü anımsattı. İki kitabın konularını işleyiş şekli birbirlerinden çok farklı olsa da, konularının çekirdeği olan çocukluk aşkı teması birebir aynı işlenmişti diyebilirim. Karakterler çocukken karşılaşır ve birbirlerinde iz bırakırlar; sonrasında o iz yıllar boyunca geçmez ve derin bir özleme dönüşür. Öyle ki bu iz, karakterlerin kişiliklerini bile etkiler. Yazarın neden çocukluk aşkı temasına birden fazla kitabında yer verdiğini ve bu temayı çok beğendiğimi biliyorum. Çocukluk aşkı dediğimiz durum, kişiliğimizin en saf anında yaşadığımız bir duygu durum halidir. Duygularımız hayatın ve insanların bize sunduğu kabullerle hiç kirlenmemişken, biriyle kendimizden parçaları paylaşırız ve bu nedenle de büyüdükçe, kendimizi özledikçe, bir parçamızı paylaştığımız diğer kişi sanki benliğimizin bir yanını bize anımsatıyormuş gibi gelir. Yıllar sonrasında o kişi bambaşka biri olmuş olsa bile, hatta biz de bambaşka biri olmuş olsak bile, çocukluğun saflığındaki bir anda bir parçamızı birbirimize vermişizdir.

Hacime de kafası karışık bir adamdı. Aldığı bütün kararlar saçma sapan olan, bencil bir adam. Ancak ona kızamadım; çünkü en azından kendinin farkındaydı. Onun özlediği şey, unuttuğu parçasıydı diye düşünüyorum. Şimamoto etkileyici bir kadındı, o ayrı, ancak Hacime'nin onda gördüğü şey aslında geride bıraktığı, hatalar zincirini başlatmadan önceki kendisiydi. Bu nedenle de Şimamoto'yu yıllar boyunca, ona ulaşmak için hiçbir şey yapmadığında bile, kalbinde taşıdı.

Şimamoto ise, benim kendime çok yakın bulduğum bir karakter oldu. Kendisinden hiç bahsetmeyen bu kadının sahnelerini okurken, onun hislerini derinden hissettiğimi düşündüm. Bunu en son Aomame'de yaşamıştım ama Şimamoto'nun yaydığı enerji bence çok daha gerçekçiydi. Gerçek bir insan gibi. Zıtlıklarla dolu ama kanlı canlı, kırılabilen, güçlenebilen, sadece dışarıdan bakınca görebildiğimiz, gerçek bir insan gibi. Bu nedenle bu karakter beni biraz hüzünlendiriyor. Karakterin hikayesinin derin işlenmemiş olmasını belki bazı okurlar eleştirebilir; ancak benim karakteri sevmemin en önemli nedeni buydu. Açıkçası bunun yazar tarafından da bilinçli bir tercihle böyle yazıldığını düşünüyorum. Şimamoto'yu biz okurlar da tıpkı Hacime gibi onun izin verdiği kadarıyla gördük. Bu kitabın anlatıcısı Hacime'ydi; dolayısıyla Hacime'nin göremediği bir şeyi kitabı okuyanlar da göremez.

Benim asıl derin işlenmediği için üzüldüğüm karakter Hacime'nin lisedeki sevgilisi İzumi'ydi. Çünkü Hacime bile İzumi'yi hiç düşünmedi. Onu düşündüğü sahnelerde bile aslında düşündüğü İzumi değil, kendisiydi. Hacime'yi sadece İzumi'ye yaptıkları için bile asla affedemem. Bu kitapta en çok, belki de tek, acı çeken karakter oydu. En çok güvendiği insanlar tarafından sırtından bıçaklanmış bir kızdı İzumi. Asla eskisi gibi olamayacak olan kişi durmadan kendine acıyan kafası karışık Hacime değil, İzumi'ydi. Çünkü Hacime, onun elinden masum olduğu anların hatırasını çaldı.

Değinmek istediğim son karakter ise Hacime'nin eşi Yukiko. Kendisinin bir cümlesi vardı, şöyle: ''Yola gelmez biri olduğun doğrudur belki. Değersiz biri. Ama beni yine incitebilirsin. Asıl önemli olan nokta bu değil. Hiçbir şey anlamıyorsun. Ve hiçbir şey sormuyorsun'' (Sayfa: 186). Yukiko da Hacime tarafından haksızlığa uğramış kadınlardan birisiydi. Böyle diyorum ama Hacime gerçekten kendinden kopuk bir adam. Bu bir bahane sayılamayacak olsa da, kadınları bilerek incitmiyordu; düşüncesiz ve hissetme kapasitesi dar olan biriydi. Bu nedenle empati kurmayı geçelim, yaptıklarının sonuçlarını düşünmeden bencilce hareket ediyordu. Düşünmüyordu, düşündüğünde ise kendine acıyordu. Yukiko onun başına gelmiş en güzel şey olabilir; bunun Hacime de gayet farkındaydı. Dahası, Yukiko'ya olan hisleri Şimamoto'ya olan hayali hislerinden daha gerçekti. Yoğun değil, gerçek. Çoğu zaman yoğunluğu aşkla karıştırabiliyoruz. Bunu Hacime'nin karakterinde olmayan insanlar da yapabilir. Travmalarımızı bize yansıtan kişilere karşı yoğun hisler besleme eğilimindeyiz, çünkü onlar hakkında hayaller kurarız. Oysa gerçek, çok daha sade ve huzurludur. Gerçek, hırpalamaz. Hacime, Yukiko'yu seviyordu ancak bu sevgi ona heyecan vermediği için Şimamoto'nun anısının verdiği beklentilere sarıldı.

Çok ilginç, veya belki de değil, bu kitap Murakami'den okuduğum ilk kitap olmasının yanı sıra, şimdi onu ikinci okumamda yazarın en sevdiğim kitabı oldu. Herkesin beğeneceğini düşünmediğim ama benim beğendiğim bir kitap.

Kitaplarla kalın.