Hypatia, yıldızlarda ne görüyorsun?

 

Hayatım boyunca beni en çok heyecanlandıran şey, birinin kendi düşüncelerini ifade ettiği ana tanık olmaktır. Kendi ulaştığı fikirleri, heyecanları, hayal ve belki imgeleri dinlemek ve hatta görmek. Gözlerinin parladığı anı yakalamak. Bir yerde gördüğü bir şeyi değil, kendi içinden çıkardığı bir şeyi anlatışına şahit olmak... Bu, içimde volkanlar patlatır. Böyle anlardan inanılmaz büyük ilhamlar bulurum. Yaşamın bu olduğunu hissederim. Burada, bu yaşamda olduğumu hissederim.

Hayatta yargıladığım tek bir şey oldu. İnsanların kendi fikirlerinin olmaması. Beni rahatsız eden, insanların yanlış düşündüklerini düşünmem değildi; insanların kendi fikirlerini düşünmediklerini düşünmemdi. Bunu hatta aşırı boyutta küçümserdim. Bu, benim büyüklendiğim tek şeydi. Evet, tek şey. ''Kendi fikirleri bile yok,'' böyle der dudak bükerdim. Bunu içimden sinsice de yapmazdım. Belki başkası buna sinsilik demez ama ben derim. Ben içimden dediğimi dışımdan da gösterirdim. Gerçekten mi!? İnsanları bu bakımdan bazen tatlı tatlı, bazen alenen zorlamayı severdim. ''Sen ne düşünüyorsun?'' Genelde başkasının fikirleri... Ukalalık. Yine de bence öyle değildi. Ben, karşımdaki kişiyle konuşmuyorsam neden konuşuyoruz? Bunu sorgulamak hakkım değil mi?

Bunu unutmuştum. Beni en çok heyecanlandıran şeyi ve en çok yargıladığım şeyi; unutmuştum. Son günlerde tüm insanlık tarihi boyunca yaşamış insanlar arasından ''arkadaş olsak fena olmazdı haaa'' dediğim kişilerden biri olan sevgili Hypatia karşıma çıkınca bu fikirlerimi hatırladım. O da fikirlere büyük önem verirdi, yıldızları gözlemlerdi ve bir ''cadıydı.'' Aynı zamanda bir öğretmendi. Matematik, astronomi ve Yeni Platonculuk (Neoplatonizm) felsefesi üzerine farklı inançlardaki birçok öğrencisine dersler vermiştir. Evet, çok fazla ortak noktamız var. Ama ben onu tüm bu ortak noktalarımız için değil, inandığı şey için kendime yakın hissediyorum: Fikirler. 

O, sanıyorum ki, dik başlı bir (genç) kadındı. Kimseye boyun eğmezmiş. İyi bir hatipmiş. Onu sevmeyenler, hatta sonradan bir ''cadı'' olarak damgalayacaklar bile onu dinlemeye gelirlermiş. Onun derslerine katılmayı öyle çok isterdim ki! 2030'lara doğru şu geçmişi simüle etme olayını yapacaklar diyorlardı; yoksa 2050 miydi... ah. Gerçekten, bak gerçekten, onunla karşılıklı oturup Türk kahvesi falan içmek isterdim. Ama onun yaşadığı çağa gitmek... Uzun süre kalamazdım. Ah... insanlar her yerde aynı insanlar değil mi? Geçen yüzlerce yıl içinde insanların pek de değiştiğini şahsen düşünmüyorum. Buna karşın onun yaşadığı döneme sadece turist olarak gitmek de hoş olurdu. Bana kütüphanesini gezdirirdi (İskenderiye Kütüphanesi), dönemin tarihi yapılarını inceler üzerine sohbet ederdik. Muazzam bilgili ve bence tüm o ciddi duruşuna rağmen hoş sohbet bir kadındı. 

Onu 21. yüzyıldaki şehrimde ağırlasaydım acaba bana ne söylerdi? Belki nezaketinden gerçek fikirlerini filtrelerdi... Ya da anın şokuyla gerçek hoşnutsuzluğunu ifade mi ederdi acaba ahahhahahah. Bence 21. yüzyılı severdi, evet seveceğini biliyorum. Bilgiye erişimin bu denli kolay olması bence Hypatia'yı gerçekten heyecanlandırırdı. Öğrenebileceği, yazabileceği, üzerine düşünebileceği ve diğer bilim insanlarıyla oluşturabileceği ağları düşününce, evet! buna bayılırdı. Ama benim şehrimde yaşamaya burun kıvırabilirdi belki. Sonuçta o Antik Dönem'de yaşadı. Biraz klas bir kadındı bence.

O sosyal bir insandı. Sohbet etmeye bayılırdı. Gerçekten iyi bir arkadaş olduğuna da eminim. Eğitimini matematikçi olan babasından almış, babasıyla birlikte yaptığı çeşitli çalışmalar da bulunmakta. Hypatia yeni bir şey bulmaktan çok, bulunan eserler üzerine sınıflandırma ve geliştirmeler yapmasıyla öne çıkıyor. Zaten yaşadığı dönemin hemen ardından özellikle de onun ölümü ve İskenderiye Kütüphanesi'ndeki eserlerin yakılmasını takip eden Karanlık Çağ nedeniyle ne onun eserleri, ne de dönemin bilgeliği günümüze ulaşamadı. Belki bazı kurtarılmış bölük pörçük eserler...

Onun ölümü oldukça vahşicedir. Yobazlar tarafından parçalanarak öldürülmüştür. Ölümüne çeşitli kılıflar uydurulmuştur tabii. Dönemin valisiyle yakın olması, siyasi nüfuzu ve pagan entelektüel çevrenin sembollerinden biri olması gibi sebepler onun üzerine atılmış iftiraların nedenlerini oluşturmakta ve bu linçte hedef gösterilmesinde kilit rol oynar. Buna karşın bence esas sebep bunlar veya benzeri nedenler değildir. O, bir kadındı. Sesini duyurmuş zeki ve üstüne söylenenlere göre çok çekici bir kadındı. Çekiciliğini kadınlığından değil, kendisinden alırdı. O, hiç evlenmemiştir. Hatta bir keresinde bir talibine regl kanını gösterdiği ve isteğinin sadece bu olduğunu ve artık onu rahat bırakmasını söylediği rivayet edilmekte. Evet, o oldukça... dönemine göre cesurdu. Değil bir kadın için, herhangi bir insan için bile cesurdu. Çünkü o, özgürdü. Bu kadar başarılı, dik başlı ve üstüne erkek egemenliğini açık açık reddetmiş bir kadının düşman edinmesi de zor olmamış olsa gerek... Gerçekten de ''şeytan'', ''büyücü'', ''cadı'' benzeri sıfatlarla damgalanarak taşlanmış, parçalanmış, üstüne yakılmıştır. Ondan o kadar çok korkmuşlardır ki, bedenini imha etmek için kendilerinden geçmiştir bu yobazlar. Ancak ne olursa olsun; tüm bedenini parçalasalar da, tüm eserlerini yok etseler de, bugün onun ölümünün ardından geçen yüzlerce yıl sonra bile o yobazların değil, canım Hypatia'nın adını biliyor, anıyor ve ona saygı duyuyoruz.

O bir kadındı. Bir bilim insanıydı doğru, muazzam bir insan olduğuna da eminim... Yine de, o bir kadındı. Bence bu nedenle zaten ondan korktular. Kadınlığını reddetmeden parladığı için, özgürlüğü kadın olarak seçtiği için ondan korktular. Yine de... Onu düşündüğümde... Bunu ona sormak isterdim. Neden kimseye evet demediğini. Bana kesin kendi ideolojisinden, kendi üstünde yaptığı ''zihin deneylerinden'' bahsedecektir. Yine de... Belki de sadece bunu seçmiştir. Ama bunu ''gücünü ispatlamak için'' mi seçmiştir? Belki de birinin himayesinde olma fikrine katlanamıyordu, olabilir. Bugün bizler onun hiç evlenmediğini biliyoruz, hiç aşık olmadığını değil.

Onu anlıyorum. Onu gerçekten anlıyorum. Onun yaşadığı dönemin üstünden geçen bunca zamandan sonra bile değişmeyen pek çok şeyi görüyorum. Yine de, ben gücün ve bireysel yükselişin tek başınalıktan geçmediğini görüyorum. Bireysel özgürlük, özgürlüğün bir boyutu olsa da (belki de ilk), bence ''mutlak özgürlük'' bunun dışında bir durum. Ancak onunkisi sadece bir seçimdi. Bunu sorgulamam bile saçma; neticede onun ölmesini isteyenler de bunu düşünmüştü: Neden tek başına olmayı seçti?

Seçmek... Buna kızdıklarını düşünüyorum. Hypatia seçime inanıyordu. Çünkü o, düşünmeye inanıyordu. Onun yaşamının konu edinildiği 2009 yapımı Agora isimli filmde de ''Ben felsefeye inanırım,'' repliğini görüyorduk. Felsefe. Hypatia günümüze gelseydi eminim felsefenin son durumuna da dudak bükerdi ahahahahha. Ona katılıyorum. Akademik anlamda felsefe eğitimi almasam da, günümüzdeki felsefe eğitiminin -en azından ülkemizdeki- felsefe yapmaktan ziyade felsefe tarihini sorgulamak olduğunu düşünüyorum. Düşünce üretmekle düşünceler üzerine düşünmek aynı şey değildir. Hele hele düşüncelerin tarihini tasniflemenin ötesine geçememek... Hypatia'nın hayal kırıklığını şimdiden hissettim.

Bence Hypatia inanmadığı bir şeyi yapmazdı, çünkü yapamazdı. Onu bir ''cadı'' olarak damgalanmaya sürükleyen de bu olmuştu. Onunla bu konuda da benziyoruz. Ben de inanmadığım bir şeyi yapamıyorum. Zihnim, kalbim ve hatta bedenim bana hep engel olmuştur. Ne mızmız, ne şımarık... Hayır, ne gerçek bir duruş. Buna gerek yok ama artık bir cadı olarak kendimi yargılamamayı öğreniyorum. 

Hypatia'yı seviyorum. Onunla birlikte yıldızları izlemek isterdim. Ona, yıldızlarda neyi gördüğünü sormayı çok isterdim.

Hypatia düşüncelere neden önem verirdi buna dair yanıtlar bulabiliriz ancak düşüncelere nasıl ve ne bağlamda değer verdiğini bize ancak o söyleyebilir. Ben, düşüncelerden öte düşünme biçimlerine ilgi duyduğumu görüyorum. Bir yıldıza bakınca pek çok kişi benzer bir şeyi görebilir; ancak o şeyi görme sebebi, o düşünceye ulaşma yolu farklıdır. Belki de düşüncelere dair beni en çok heyecanlandıran da buydu, budur: Keşfetme yolculuğu. 

Keşke insanlar buna çok daha fazla değer verselerdi. Bence Hypatia da bana katılırdı... ve beni dürterdi, en değer verdiğim şeyi unutmamam için bana hafifçe takılır, sonra ciddice uyarır, benimle vedalaşır ve yaşadığı çağa, belki de her şeye rağmen, geri dönerdi. Dönsün istemezdim tabi, burada bizimle kalsın isterdim. Yine de o, geri dönerdi.

Yıldızlarda gördüklerimin değiştiğini görüyorum. Bu o kadar hızlı gerçekleşiyor ki, kendi hızıma yetişemiyorum. Açıkçası bunu yakalamaya çalışmak beni içsel olarak biraz yıprattı. Oysa değişen yıldızlar değil, benim bakışım biliyorum. Bir yıldıza verdiğim ad aynı kalabilir, o ada ulaşma yolum dönüşse bile, yıldız parlamaya devam edecektir. 

İnandığım şeylerin değişmesini (hayata dair beklenti ve kabullerimi kastediyorum) yavaş yavaş algılıyorum. Kabul ediyorum değil hayır, bu, kabulün dışında kalan, biraz mecburi bir tadı olan bir hal: Algılayış. Belki esnemek. Son yazılarımda hep buna dönüyorum. Belki de Hypatia bu halimi görse bana hafifçe tebessüm edip başıyla onaylardı: İyi ilerliyorsun... diye fısıldayabilirdi bile... bilmiyorum.

Böyle şeyleri düşünmek, yol arkadaşları bulup onlarla olduğumu düşünmek, bana güven veriyor olmalı. Yıldızlarda gördüğüm kafa karışıklığını benimle paylaşan dünya üzerinde milyonlarca yol arkadaşım olabilir.

Kaynak: Pinterest

Bir yıl öncesi (şu an).

 

Yazarken nerede eksikliğimin olduğunu buldum. Küçük ve anlamlı anların tadını çıkarmıyorum. Hemen sobe yapıyorum. Sobe sobe SOBE. Büyük resmi gösteriyorum, büyük oyunu. Aslında şunu demiştim, bunu diyorum. Oysa ayrıntılarla örülü bir anlatı zaten kocaman bir bütündür. Büyük resim küçük anların yan yana eklenmesi, üst üste binmesi, boşluklar oluşturmasıyla oluşur. Ancak ben hepsini boşverip büyük resme geçiyorum. Büyük resimde aslında bu vardı... bunu bulmak istiyorum. Bu nedenle de tümmmm ''büyük resimlerim'' eksik kalıyor. Her defasında yeni bir ''büyük resim'' geliyor. Çünkü aslında hiçbiri büyük resim falan değil. Hepsi bir resim. Resim resim resim...

Kesin hüküm veriyorum. Aslında bunu sevmiyorum. Bu budur, şu şudur diyorum; bu, güvenli. Ama... Büyük resim değil. Bu bile büyük resim değil, bunu gözden çıkarıyorum. Bir şeyin temsil ettiği şey ona özgü bile olmayabilir. Sadece onu gördüğüm, bana özgü olan ona özgü hal bile olabilir. Belki de ona özgü hal, gerçek ona özgü hal, bu değildir. Nesnelerin kendi halleri onu gözlemleyene göre de değişim geçiriyor. Onu algılayışımıza göre, hatta -büyük ölçüde- nesnenin bizi algılayışına göre. Nesne diyorum ama lafın gelişi. Bu her şey olabilir: Bir durum, olay, kişi. Kişiler... En karmaşığı ve basiti de budur. 

Bazen bazı insanların hareketlerini anlamıyorum. Aslında anlıyorum ama bu nedenle anlamıyorum. Özellikle de kendi kendine triplenen insanları. Bazen bende mi sorun var acaba diyorum, ben mi anlamıyorum? Yooo gayet de anlıyorum. Belki de bazen insanlar kendi içlerindeki eksiklikleri de yansıtıyorlar, bu da olabilir. Zaten oldum olası insanlar bana, onları tanımama gerek yok, bir şekilde kendilerini yansıtmışlardır. Bunu sevmiyorum. Bu, çeşitli zamanlarda değişim geçirdi. Bir dönem ''dert anlatma'' ile vuku buldu. Kendimi çöp kovası gibi hissediyordum. Sonra belki 'kendini kanıtlama çabası' oldu. Abicim ablacım kardeşim senden bana ne ya of bi git. :) Bana mı öyle geliyor, sorunlu olan ben miyim yoksa... dediğim de oldu. Yooo değilim. İnsanlar bazen tuhaf oluyorlar.

Bense kendime tuhafım, insanlara değil. Aslında tersi olmak vardı da. Hayat onlara güzel vallahi, oooooo. :) Olsun, ben de geçinip gidiyorum işte. Geçinip gidiyor muyum sahiden? Üstüne düşünmediğimde evet. Bazen kendimi başka bir yerdeymişim gibi düşünüyorum. Manifest, uuuuuu. Belki tutar, olabilir. Belli olmuyor bu işler. Önceden çok kös kös biriydim. Bakma çok geliştim ben. Değiştim mi bilmesem de... geliştim. Aslında değişmeye de çalışıyorum. Veya değişmek bana çalışıyor da olabilir emin değilim. Bir çeşit sancı çektiğimi hissetsem de... Öyle büyüüüüükkk resimli varoluşsal bir buhrağğnnn değil. Bunlar bana komik geliyor. Gerçekten böyle şeyler bana komik geliyor. İnanmazsan inanma. İyi ki komik geliyor. Arada saçma sapan gülmem gelmese hayat çekilmezdi.

Önceden, metro\ izban falan beklerken, bir yıl sonra tam şu anda nerede olmak istediğimi düşünme pratikleri yapardım. Hep bir melankoli, hep bir büyük resim çabası. Bence bu nedenle asıl istediğim şeyi düşünmüyordum. Ama nasıl olacak ki... Kızım, metro gelince zaten olay bitecek neden bu kadar büyüttün ki? Uç biraz ya uç biraz aaaaa. Ama ben o metrodan bile dışarı çıkamazdım, ne uçması... Kafese dönmüş bir zihin. Ama nasıl olacak ki... Sonra da, istemiyorum! Sonra da, dram. :)

İyi ki arada gülmem geliyor ama... Zihnim hala bir kafes mi bilmiyorum. Öyleyse bile ben o kafesin içinde değilim galiba. Bir de sana ''özgürüm'' diyordum. Benim nerem özgür ki o zaman? Yalancı mıyım? Kendine yalancı bir cadı. Cadılar yalan söyleyemezler. Onlar dürüst olmalıdır; bu bir sihir sözleşmesi, şşşşş. Onları cadı olmayan insanlardan ayıran budur: Sözleşmeleri. Kiminle sözleşmişler? Sihirleriyle. Dürüst olmazlarsa, sihir yapamazlar: Bu bir kural.

Gerçekten bazı insanlar tuhaf. Anlamakta zorlanıyorum. Belki de anlamam gerekmiyordur. Neden kendimi bunun için yorayım? Bu da var. Anlamamız gerekmiyor. Banane Allah aşkına, banane. Ne halin varsa gör. :) Gerçekten bazı insanlar kendine hapis. Bense değilim. Ben böyle mi özgürüm sence? Ben nasıl özgürüm acaba?

Bunu gerçekten merak ediyorum. Bir şeyim özgür. Nerem özgür benim? Hadi söyle. Hadi söyleyeyim... Mutlaka bir şeyim özgür, mutlaka; bu kesin ama... 

Kararlarım? Umutlarım? Korkularım? Yargılarım? Düşüncelerim?

Oklarım! Bıçak gibi saplanan oklarım. Nedir bu oklar bilmem. Ama bak: Tak, tak, tak!

Bu yüzden beni biraz uzak bulurlar. Ben öyle düşünüyorum. Bunu resmileştirmeyi düşünmüştüm. Öyle mi!? Tak tak tak! Ama hayır, banane be insanlardan. Ben özgürüm.

Ben kendimi kanıtlamaya çalışmıyorum. Belki de benim özgürlüğüm burada. Çoğu kişide bu yok. Vallahi yok bak. Artık anladım. Bu beni sinirlendiriyordu. Anlam veremiyordum. Kımıl kımıl bir fark ediş ama ne? Kanıtlama çabası. İnsanlar durmadan birilerine birileri olduklarını kanıtlama çabasındalar. E tamam ablacım abicim kardeşim tamam; ama bundan banane? Hiç. Bu bana komik geliyor diğer yandan. Neden bilmiyorum ama komik; çünkü beni ilgilendirmiyor ama insanlarda bu çaba var.

Ben de açıklıyorum tabi. Bak bu var şu var. Ama... Aynı değil işte biliyorsun. Bu konuda kendime, tak tak tak, ok atamam. Çünkü aynı değil. Ben kendimi kanıtlamaya çalışmıyorum. Bunu hiçbir zaman yapmadım. Bu nedenle de pek sevilmedim sanırım. Yani işte, sevilmişimdir de... -Bu noktada dilimi yana doğru çıkarıp bir elimi hafifçe arkaya sallıyorum- Eh işte. Sonuçta cadılar da pek sevilmez.

Cadılar ben buyum demeye çabalamazlar. Bakkkk, ben BUYUM! Bunu diyen bir cadı gördün mü hiç? Hiçbir cadı bunu yapmaz, bu uğraşa girişmez. Onların daha mühim işleri vardır. Uçmak, ot toplamak, hayvanlara yol sormak, gökyüzünü izlemek ve kazanlarını fokurdatmak gibi önemli işler. Belki yarı zamanlı olarak da hobileri olabilir. Mektuplar yazmak, resimler çizmek gibi. İşte cadılar böyledir, özgürlerdir.

Bir yıl sonra nerede olacağım? Daha önce bunun için hiç heyecanlanmazdım. Cadıların yüz karasıydım. Özgür olmayan bir cadı, bir koftiden bile beterdir! Korkunç... Çünkü sihirlerini reddeder. Bir kofti* sihirli güçleri olmadığı için sihir yapamaz; oysa sihirli güçlerini bilerek kullanmayan bir cadı... Ziyankardır.

Bir yıl sonra nerede olacağına vereceğin\ tamam vereceğiM cevaplara inanmama gerek bile yok. Oysa ben... Mutlaka tam bir adanmışlıkla inanmam gerektiğini düşünmüştüm... Bu nedenle sihirlerimi reddettim... Onları uykuya terk ettim. Ne kadar zalimim. Oysa sadece gülmem gelse yeterdi. Saçma sapan gülmem gelse, bir yıl sonraki halime, bulunduğum mekana, yanımdakilere... Azıcık, azıcık gülmem gelse yeterdi. Dürüstlük, tam bir inanış değildir. Belki de dürüstlük, seçeneklere izin vermektir biraz da.

Ben dürüst bir cadı değildim. Katı bir cadıydım. Sihir sözleşmemde hileler yaptım. Ama şu madde aslında bu demek. Sihre ihanet! Tamam, kendimi affediyorum. Büyük bir uysallıkla, affediyorum. Oldu mu?

Gidip bir yıl sonrasını hayal edeyim.

Alice Harikalar Diyarında, Lewis Carroll.

Günün Işığı.

 

Yazılarımı silmek istedim ama sanırım başaramıyorum. Bunun için fazla güçlüler. Hepsini aynı anda silmek çok rahat olurdu. Böylece içimdeki geçmiş karmaşalarımın kalıntılarını silerdim. Bu benim için önemli, biliyorsun. Dursa ne durmasa ne aslında ama... Onlarla ne yapacağıma karar verememek beni rahatsız ediyor. Bundan dolayı da, varlıklarını reddetmek istiyorum.

Bir de tabi ruh halim değişken. Çok katı bir tabloyla yazdığımı düşünüyorum. Daha büyük büyük BÜYÜK konular gibi. Belki öyledir, belki değildir bilmiyorum. Yazarken gereksiz kastığımı düşünüyorum. Yine de... onların ruhları var ve bu ruh güçlü. Onları boğazlayamam, tekneden atamam, boğulmalarını izleyemem... Bunu yapamam. 

Yeni yazılar yazabilirim. Yazılmışları Neptün okyanuslarına gömüp, hatta oradan bile yok edip, imha edip hiç var olmamışlar gibi davranıp... Ne önemi var. Abartılı yazdım veya etkileyici... Ah bence kesinlikle etkileyici yazdım; çünkü yazarken hissettim... Onlara ruh veren de buydu. Ama bu, benim ruhum değil; yazıların ruhu. Bunu unutmamalıyım. Sevgili okur, bunu sen de unutmamalısın.

Bugün aslında moralim bozulmuştu. Moral bozukluğu doğru ifade olmasa da... eh meh. Ama sonra tatlı bir his hissettim. Bir pırıltı. Geceyi sevdiğim için gündüzü dışlamalıyım gibi davranıyorum. Bu da acemi bir sihirbaz numarasıdır, bilmelisin. Yani gerçek değil, kandırmaca. Belki güneş insanın aklını karıştırabilir... hayır, kalbini? Güneş, insana ne yapar sence? Günün ışığı...

İnsan daima savunmada kalırsa ne gece, ne de gündüz insana bir şey veremez. Oysa... açık olmak bile değil, bir anlığına bile olsa savunmanı indirdiğinde... Pırıltılar pırıltılar pırıltılar. Bu hissi özlemiştim.

Sevgili günün ışığı, seni sevdiğimi bilmelisin. Tamam, sana kızmıştım. Oysa sen bana, gülümsedin.

Özgür olmak.

 

Yeni bir blog açmayı düşündüm. Belki de bunu yapsam daha rahatlamış yazarım. Daha özgür. Derin bir nefes alırım. Bunu yapmak çok kolay, hatta yeni bloğumun adını bile yazmıştım. O ad bu bloğun da içinde bir yerlerde. Görsen ''aaaaa belliydi zaten'' derdin. Bu nedenle yeni bir blog açmadım. Zaten o ad, bu bloğun içinde çok baskın.

Bir de kapatıp açmak daha benlik. Bu bloğu silmek, sonra yeniden var olmak. Oysa küçük, ufacık yeni bir dal daha keyifli olmaz mıydı? Ama hayır, düzenim var. Ben Neptünlü Cadı'yım... Burası devasa bir blog. Bir sürü yazı yazdım bir kere. Bir yerde durayım, dağılmayım.

Hem sonra... aklım kalır. Diğer bloğumun özgürlüğünde bile aklım hep burada kalır. Belki de kalmaz aslında bilmiyorum. İyi ki bu yeni bloğumu açtım derim. Bunu, bu tasarımı uygulamadan kesin olarak bilemem. Buna karşın, uygulamayacağım.

Yeni bir blog açsaydım yazılarımı sallamazdım bile. Özgürce yazardım. Hoplaya zıplaya, kendimi yükseklerden ata ata. Oysa yine aynı isimle yazacaktım, kendi adımla. İlkay. O zaman neden... Çünkü artık ''Neptünlü Cadı'' olarak yazmayacaktım. Onun ikinci bir bloğu olacaktı. Daha az bilinen, hoş bir günce. Bu bloğu da bunun için açmamış mıydım? Güncem... İlk başlığım buydu.

Kendimi açıklamaya çok çalıştım, ondan. Özgürlüğümü böyle kaybettim. Ben aslında... aslında aslında. Bu kadar çok aslında'nın olduğu yerde ''ben'' kalmaz sana söyleyeyim.

Bundan yeni blog açmadım işte bak. Ne havalı bir paragraf oldu. Neptünlü Cadı böyle havalı paragraflar yazar, yazabilir. Başka bir blogda da yazabilirdim... Yine de... Başka bir blogda sadece yazardım; Neptünlü Cadı'da ise, ''o böyle yazar zaten'' gibi yazarım. O zaman ben zaten özgür müyüm?

Galiba özgür olmaktan korkuyorum. Sonunda itiraf ettim. Bu nedenle dudak büküyorum, özgür olmamaya. En çok onu eleştiriyorum. En çok ona sığınıyorum. En çok onu... Onu anlamıyorum. Özgür olmamak, özgür olduğunu kabul etmemekten başka nedir ki?

Yeni bir blog açsaydım bunu yazamazdım. Biraz sonra yazardım. Önce tanışmam gerekirdi. Al işte, ''özgür olmamaya'' bir örnek daha. Neden tanışmak, kiminle tanışmak? Yazılarıma kendimi tanıtırdım. Kendi yazılarıma kendimi neden tanıtıyorum? Ben günlüklerime bile kendimi tanıtırdım. Bunu neden yapardım? Ben aslında... aslında aslında.

Dış dünyayı aklamaya çalışıyorum. Bu nedenle kendimi açıklıyorum. Sanki özgürlük ile özgür olmamak birbirini dışlayan durumlarmış gibi. Oysa onlar tek yumurta ikizidir.

Bir de... bu bloğu ''entelektüel açıdan'' parlatmak istemedim. Burası birikimlerimle kalsın, başka bir blog ise kendimle... Ben... beni yazdığım yazılar... Ben benden neden utanayım ki? Öyle değil demem bile utancımın bir mührü değil mi? Öyle. Ben benden utanırsam, ortada ne kalır? Utanan da utanılan da benim, ne saçmalık. Utandığım ben ortadan kalksam... geriye ben bile kalmam; hiçlik kalır.

Ben bunu hep yapardım ama. ''Kendimi parlatırdım.'' Kendimden o kadar çok utanırdım ki, bunu yapardım. Beni ayrı bir yere koyardım. Sonra da geriye kalan beni izler izlerdim. Entelektüel birikim, etik doğruluk, beklentilere uyum. Parlamaması imkansız bir kız. O zaman neden parlatmadın? Çünkü ben, başka bir yerdeydim.

''Kendim olmak'' isterken söylediğim buydu aslında. O başka bir yerden gelmek, geri dönmek. Bunu nasıl yapardım ki... ben aslında demeden? Nedir parlamak? Onay mı, ha evet o zaten böyledir onayı mı? Ya değilsem... Koskoca dünyada beni tanıyan bir kişi bulamam. 

Önceden buna üzülürdüm. Gerçekten üzülürdüm. Oysa insanlar bunu istemez mi? Tanınmamak, başka bir yerde olmak... İşte ben buna sahiptim. O zaman neden... Çünkü ben buna hep sahiptim. Özgürlüğe mi? Bu özgürlük mü? Esaretin türlü yolları vardır. Biri de özgürlük olarak görünür. Benimkisi bu olmasa da... Belki de ben, özgür olduğuma inanmıyorum.

Belki de ben, özgürlük kavramımı yanlış ilkelerle açıklıyorum. Özgürlükte diğerlerinin onayı olmalı mıdır? Etik bir onayı kastetmiyorum. Diğerlerinin onay vermesini kastediyorum. Seni onaylamalarını. Ne yolla onaylamalarını? Bu herkese göre değişiyor. İçindeki eksik parça neyse, ona göre. Benimkisi... ah hayır, o kadar yakın değiliz.

Belki de o kadar yakın olmak istemiyorum. Özgür olmak istiyorum. Özgür kalmak. Denemek yanılmak açıklamamak. Ben aslında, açıklamamak istiyorum ya. Açıklamamak.

Bir şeyi yapmak istiyorum. Sadece yapmak. Yapmak yapmak. Neden yaptım, niye yaptım... Yaptıysam yaptım o ayrı da. Bu bile değil. Sadece yapmak. Ama bunu yaparsan şu olur bu olur. Beklentiler beklentiler. Yeter ya vallahi yeter. Ben yanılayım ya, bir kere de yanılsaydım keşke. Hayatıma en baştan başlasaydım, bir sürü hata yapardım. Bir sürü. Ve ''özgür'' bir kız olurdum.

Hala yapabilirim. Ama artık yapmak istemiyorum. Bunun için çok fazla hata yapmadığım an yaşadım. Ben özgürlüğü bu yolla bulmayacağım. Acaba ben özgür müyüm ya... gerçekten. 

Belki de ben hep, özgürlüğü istedim. Her gün. Benim evim özgürlüktür.

Yıldızlarda gördüğüm bile buydu, şimdi fark ediyorum. Özgürlük. Özgürlük benim en derin özlemim. Onu o kadar derinden, en içimden hissediyorum ki... ona bu kadar uzakmışım sanrısını taşımam sadece büyük korkaklığımdan... mı? O zaman nedir özgürlük?

Kaçmamaktır belki de. Bir ilkesi budur: Kaçmamak. Belki de ilkeleri vardır özgürlüğün. Ben hepsini çiğnedim.

Kozmik düzlemde yıldızlar beni yargılamış olmalı. Siz de mi yıldızlar... 

Cezam nedir?

Sizi görememek...

Ben yıldızları göremiyorum. Onları göremiyorum, ne saçma.

Bu nedenle yeni bir blog açmadım. Bu yazıyı yazmak için. Bu yazıyı yazabilecek özgürlükte olmak için. Yeni bloğumda daha derin nefeslerle koşa koşa yazardım belki. Ama... ya bir gün başka bir yerde ve kimlikle yeni bir blog açmak istersem ve o zaman bu ismi kullandığım için yeni bloğumun isim hakkını erken kullanmış olursam... İşte bunu düşünüp yeni blog açmadım. Ben aslında... aslında aslında.

Muhtemelen o uzaktaki günde yine Neptünlü Cadı olarak yazardım. Özgürlüğü aramış bir versiyonum olarak, bu katılaşmış çünkü yazılarla tanımlanmış kimliğime döner ve özgürlüğü artık düşünmeyen birinin özgürlüğüyle yazardım.

Özgür olduğumu sandığımda özgür olacak mıyım? Özgürlüğü düşündükçe özgür olamazsın. Benim esaretim bu bence: Özgürlüğü düşünmek.

Ben aslında... daha az hata yapmış olan bir kız olmak isterdim. Benim hatalarım, hata yapmamdan korkanlardan korkmamla oluştu. Ben aslında bu kadar iyi biri bile değildim belki de. İyilik, doğru kelime olmasa da... İnsanlar böyle tarif eder, belki de. İyilik... İyi görünmek belki. İyi görünmek...

İkiyüzlü olmaktan hep çok korktum. İkiye bölünmüş olan ben, bunu mutlaka bir noktada yaşardım. Güvenli bir yaşam. Bir yerlerden duyduğum fısıltılar. Hayır! Ben ne olursa olsun, kendime rağmen bile özgür olurdum. Özgürlük benim kaderim!

Benim ruhumda bu var. Bu, bence asıl asalet ve zarafettir. Kurallara uyan cici bir kız olmaktansa, anlaşılmayan özgür bir kız olmayı tercih ederim.

Kendi kendime dikleniyorum. Oysa özgürlüğün buralarda işi yok. Özgürlük dışarıda değil. İçinde falan da değil. Bu da bir sanrı ve esaret. Özgürlük, yaşadığın bir şey. İnsanın doğal hali özgürlük. Ben aslında, aslında...

Hayatta iki büyük şeyden korkuyorum. Görülmemek ve görülmek. Oysa hiçbir anlamı yok. İçimde bir anlamı yok. Yaşayan benliğimde bir karşılığı bile yok. Gelecek düşümde bir karşılığı var. Geçmişe bakışımda bir karşılığı var. Çünkü insan hep bir şeyi bekleme eğiliminde. Ona ''ben aslında'' diyecek bir şeyi. Ne sen aslında, aslında... 

İnsanlar hata yaptığımızı söyleyebilirler. Ben hata yapmazken bile bana bunu defalarca söylediler. Bu nedenle de ''özgür'' bir kız oldum. Bu nedenle de özgür bir kız olduğunu kabul edemeyen bir kız oldum. Bir kız... Bir kadın. Bir genç kadın. Bunu düşünmek bana tazelik veriyor. Sanki ayağa kalkıyormuşum gibi. Boyum posum görülüyormuş gibi. Dünya tarafından, bu an tarafından. Bir kız değil, bir kadın olmak; özgür hissettiriyor.

Çünkü bir kadın karar alabilir. Bir kız ise mızıklar.

Gelecekteki bloğumdan beklentim buydu: Bir kadının yazacağı bir blog. Bu nedenle de o ismi saklamak istedim. Bu nedenle de şu anda ikinci bir blog açarak o ismi harcamamak istedim. Yine de... 

Gelecekteki bir günde yazsaydım da, Neptünlü Cadı'ya gelirdim. Özgür olduğum yere.

Belki de bir yazımı yazarken onda anlamlı yönler bulmam ama yazıp bitirdikten sonra ondan kaçmam bile bundan. Özgür olan biri bu kadar yazar mı? Bunu gerçekten bilmiyorum.

Persephone'nun Doğuşu.

Plüton. Güneş sisteminin uzak noktasında kendi kendine zaman geçiren bu sevimli gezegen her zaman için içimde şefkatli bir sızıya neden olmuştur. Öyle ki az kalsın Plütonlu olacak ve onun haklarını savunarak kahramanına dönüşecektim. Ancak bu küçük ama haşin gezegenin yoğunluğu beni fazlasıyla korkuttuğu için matematiksel olarak küçük bir sapma, yaklaşık 10-15 Astronomik Birim (AU) civarında (imiş), yaşayıp ilhamımı Neptün yörüngesinden çekmeye karar verdim. Hayallerin ve bilinçaltının şifacı gezegeni olan güzel kızım Neptün ile dönüşümün temsilcisi derin oğlan Plüton aslında sık sık birbirlerinin yörüngelerine yaklaşır uzaklaşır ancak bir şekilde gerekli uzaklığı sağlamayı başararak iç dünyalarını mesafeli bir samimiyetle dönüştürme imkanı bulurlarmış.

Sezgilerimi Plüton'dan çekme ihtimali beni gerçekten korkutmuştu. Bu nedenle ışık yıllarını hızla kat edip en yakın gezegen olan Neptün'e sezgilerimi zor atıp puslu imgeler buldum. Artık gezegenimin doğasına alışmış Neptünlü bir değişim programı öğrencisi olarak Dünya'nın yörüngesinden Plüton'un renklerine güvenle bakabiliyorum. Plüton bana hep kurak bir gezegen izlenimi vermiştir. Öncesinde ona baktığımda gördüğüm en baskın şey, kahverengi bir kayaydı. Bu ne hissettiğini asla ele vermeyen duygusal gezegen, evet öyle gerçekten, hep ilgimi çekse de... ona bulaşmayı hiçbir zaman istemedim. Onun haklarını korumayı, onu diğer gezegenlerin sahip olduğu ayrıcalıklardan ayıran yeryüzü dünyasına karşı savunmayı istedim, bu aklımdan sık sık geçti, ancak yine de biraz... çekindim.

İlginçtir, şimdi ona baktığımda sevgili Plüton'un yüzeyinde kahverenginin yanı sıra sarı, mavi, gri, turuncu, kiremit ve krem renklerini de seçebiliyorum. Ve o da ne... buzdan bir kalp. Plüton'un tam göbeğinde kalp şeklinde dev bir nitrojen buz ovası bulunmakta. Bana inanmıyorsanız google'dan bir fotoğrafını açıp siz de daha ilk bakışta bunu görebilirsiniz. İnsanları çattığı kaşlarıyla korkutan bu öte gezegen, aslında sandığımızdan daha duygusal. Adını Roma mitolojisinde Pluto (Plüton) olarak bilinen yeraltı tanrısından alan bu gezegen (Yunan mitolojisinde onu Hades olarak görmekteyiz) aslında oldukça tutkulu, yalnız ve gözlerden uzak yaşayan bir gök cismidir. 

Mitolojide Hades (Plüton) diğer iki erkek kardeşine göre daha... daha... sorunlu bir bölgeyi kendine iş ve yaşam alanı olarak belirlemek zorunda kalmıştır. Zeus göklerin, Poseidon ise denizlerin hakimiyken; Hades'e yeraltı dünyası kalmıştır. Buna göre Hades, geçişlerin hakimidir. Ölüm ile yaşam arasındaki dengenin yöneticisi olarak anlatılagelen bu mitolojik varlık, aynı zamanda yeraltı zenginliklerinin koruyucusudur ve hatta bu nedenle de Romalılar kendisine ''zenginlik getiren'' anlamına gelecek şekilde ''Pluto'' ismini vermişler.

Bu yalnız tanrı, gerçekten de yalnız bir varlıktır. Kardeşleri yerin üstünde gününü gün eder ve sosyalleşirken, onun gördüğü sadece... ölülerdir. Üstelik Hades'in adını diğer mitolojik varlıklar gibi pek öyle zamparalıklarıyla da duymayız. Bunun en önemli nedeni dosta güven, düşmana korku veren namıdır. Sonuçta kim ölüler dünyasının hükümdarı hakkında ileri geri konuşmaya cesaret edebilir ki? İkinci sebep, gözlerden uzak bir hayat sürmesidir. Evet onu görenler yalnızca ölülerdi. Öhööömmm... bu nedenle de, işte, Hades yalnız bir varlıktır. Kendine bir eş ister. Hem onun kardeşlerinden ne eksiği vardır! 

İlginç olan şu ki... Hades, yani Plüton, bir gün aşık olur. Üstelik yerin üstündeki bir Tanrıça'ya. Bir Tanrıça'nın kızına. Demeter'in biricik kızı Kore, arkadaşlarıyla gezmeye eğlenmeye çayırlarda vakit geçirmeye gittiği bir vakit Hades ona bir tuzak kurar. Güzel Tanrıça'nın yoluna bir çiçek koymuştur. Nergis. Bizim meraklı tanrıçamız durur mu, aaaaa ne güzel çiçek deyip çiçeği çektiği anda... ama abla diyerek konuya bir küçük dokunmak istiyorum, ama abla, bıraksana güzelim çiçeği dalında sen de yani... Al işte kopardın da noldu?... Neyse, ne diyorduk, güzel kızımız Kore çiçeği çekmeye kalkarken yer ayağının altından kayar ve kendini yeraltı dünyasında bulur.

Hades centilmen birisidir, henüz misafiri olan gelecekteki eşine yeraltı narlarından ikram eder. Bu narları sorgulamadan yiyen Kore, bilmeden bir çeşit anlaşma imzalamış olur. Kimi kaynaklara göre Kore'nin narlardan 6 adet, kimisine göre ise 4 adet yediği geçmektedir. Yeraltı dünyasından herhangi bir şey yiyip içildiği takdirde o dünyadan çıkış kapanır. Yani Kore, artık yeraltı dünyasında mahsur kalmıştır. Bu Yunan\ Roma tanrılarının kız kaçırma sevdası da beni bitiriyor. Dahası bu bazı kadınlar travmatik bağlanma yaşayıp zamanla bu varlıklara bağ geliştiriyorlar... Kore'ye de mi aynısı olacak ki? Bir bakalım.

Demeter tabi ki güzel kızının ortadan kaybolduğunu fark ediyor. Tanrıça yer, hava ve su kürenin her zerresinde kızını arayadursun, onu tabi ki bulamıyor. Nerede bu kız, sanki yer yarılmış da içine girmiş... Tanrıça gerçekten kızının yarılan yerden içeri çekildiğini ve bunun yeraltı tanrısı Hades'in işi olduğunu öğreniyor. Tabi ki paniğe kapılıyor, korkuyor. Hangi anne böyle uğursuz bir damat ister ki... Hemen baş tanrı Zeus'a koşuyor, ona yalvarıyor. Ancak bu annenin feryadına kadın düşmanı Zeus tepkisiz kalıyor. Eh işte olmuş bir şeyler kem küm... Bunun üzerine tüm kapıların üzerine kapandığını hisseden acılı anne, toprağı canlandırma görevini bırakıyor ve yaşlı bir ölümlü kadın kılığına girerek yeryüzünde yaşamaya başlıyor.

Koskoca tarım tanrıçasının görevi bırakması tabi ki fark edilecekti. Bitmeyen uzun kışlar, verimsiz topraklar ve kuru dallar yeryüzüne kıtlığı getiriyor. Acılı annenin kalp kırıklığı tüm yerkürede yankılanıyor. Zeus bu böyle olmayacak galiba diye düşünüp Demeter ile anlaşmaya varmaya çalışıyor. Ancak Demeter kızımı istiyorum! diyor başka da bir şey demiyor. Ya zaten ne diyecekti... Tamam, diyor Zeus, sana kızını geri getirmeye çalışacağım ama dua et de yeraltından yemek yememiş olsun... Onca zaman kızcağızı yeraltında bir başına unutun, sonra da suçlu kaçırılan kız olsun... Yok yaaa! Ancak malesef, demiştik, Kore çoktan narları mideye götürdü... 

Neyse ki Hades taş kalpli bir hükümdar değil. Her ne kadar ölüler dünyasının yöneticisi konumunu simgelese de, başkalarının kötülüğünü isteyen biri değil. Hatta inanır mısınız, mitolojideki üç büyük hükümdar içinde bence en yufka yüreklisi de kendisidir. En azından dürüst ve sözünün eri diyelim... Ona güvenebilirsiniz! (Öhömmm, sanırım. Yine de gerçeğin ardındaki olası bir manipülasyona dikkat edin, Olimposlular'a güven olmaz; benden uyarısı.) Aynı zamanda düzenli tertipli. Çünkü o, Ölüler Dünyası'nda işlerin doğru bir şekilde yürütüldüğünden emin olmalıdır. Hades kafasına göre ceza veremez; hatta cezayı uygulayan bile Hades değildir. Hades, Ölüler Diyarı'nın yönetiminden sorumlu hükümdardır. Tabii o da ''tanrı'' bilincini simgeleyen bir figür olarak ifade edildiği için -Kore'yi kaçırmak gibi- hakkı olmayan eylemlerde bulunmuştur... Sütten çıkmış ak kaşık olmadığını biliyoruz. Öte yandan ne Zeus gibi sadece keyfine göre hareket etmiş ve hilekar davranmıştır; ne de Poseidon kadar öfkelidir. Aksine, Hades'te buz gibi bir mantık göze çarpar. Onu tehlikeli kılan da, belki de, budur.

Çeşitli anlatılarda Hades'in Kore'ye davranış biçimi farklı anlatılmıştır. Olayları romantize etmekten kaçınmaya çalışsam da, ben Hades'in niyetinin kraliçesi olmasını istediği ve üstüne bir ''Tanrıça'' bilincine karşı tümden kötü niyetli olacağını düşünmüyorum. Kore ise kaçırılmaktan doğal olarak memnun değildi. Hatta Hades'e karşı koyduğunu çeşitli eserlerde görmekteyiz. Ancak yeraltında geçirdiği süre boyunca onun da Hades'e değil, kendi geleceğine dair bakış açısı değişmek durumunda kalmıştır. Zeus'un da arabuluculuğu ile Kore, yediği nar kadarınca (yani kış süresince) yeraltında kocası Hades ile kalacak, yılın geri kalanında ise (bahar ve yaz, bazı kaynaklarda biraz da sonbahar) annesi Demeter'in yanına yeryüzüne dönecek. Bunu duyan Demeter tabi ki seviniyor ve kızıyla geçirdiği zamanda yerkürenin kuru toprakları canlanıyor, yeniden renk kazanıyor ve verimli oluyor. 

Bu sürecin başlangıcında Kore yalnızca edilgen konumda bir tanrıça imgesiyken, yaşadığı kahramanın yolculuğu kısmında Persephone adını alıyor ve mitolojide çifte göreviyle tanımlanıyor: Yeryüzünün bahar tanrıçası ve yeraltının ölüler dünyası kraliçesi. Persephone, Kore olarak bilinirken de baharı simgeleyen bir varlıktı ancak kendi sınırlarını tam olarak tanımayan genç bir kız olarak görüyorduk kendisini. Tarım tanrıçası annesi yeryüzünü bereketlendirirken o, sadece var oluyordu. Oysa yeraltı dünyasındaki ikinci yaşamının başlamasıyla kendi içerisinde bir kırılma yaşayıp bireyselleşerek güçlü bir figür olarak ön plana çıkmaya başladı. Bir yanda aydınlık bir dünyanın ışığını, diğer yanda karanlık bir dünyanın gizemini varlığında taşıyan bu dişil figür, tüm tanrıça imgelerinde gördüğümüz yaratımın doğasını bünyesinde taşıyan bir varlık, bir mitolojik kahraman olarak karşımızda belirdi. 

Hades-Persephone ilişkisi aslında romantik ve\ veya romantize edilmeye açık bir anlatının ötesinde bizlere dönüşümün getirdiği kimlik kaybı, arayışı ve kendi çoklu dünyamızı keşfetme yolculuğuna dair sorgulamalarımıza atıfta bulunuyor. Plüton gezegeni de astrolojide zodyaktaki akrep burcu ile ilişkilendiriliyor ve değişim, dönüşüm ve yeniden doğma temalarını simgeliyor. Tarot kartlarında da ölüm kartı ile temsil edilen bu temalar, aslında bir bitişi değil, başka bir formda yeniden var olmayı ifade etmekte. Ölüm kartında her ne kadar ölümü getiren bir şövalye figürü temsil edilse de, bu sahnenin arka planında doğan güneş bizlere bunun bir son değil, yeni bir döngünün başlangıcı olduğunu, bitmesi gereken durumların son bulduğunu, yoksa kuru yaprakların temizlenip yerlerine bahar çiçeklerinin açamayacağını ifade ediyor.

Hades yalnız bir güç figürü olarak karşımıza çıktığında onun yeryüzünün ışığında gördüğü Kore'ye neden aşık olduğunu kolayca anlayabiliyoruz. Peki Kore neden bu soğuk aşığından etkilenmişti, bence asıl bu durum üstünde durmaya değer bir konu. Az evvel de fikir yürütmüştük, pek tabii bunu stockholm sendromu ile açıklayabiliriz. Belki de Kore, bu yalnız hükümdara karşı zamanla empati ve merhamet geliştirmiş olabilir. Ancak mitolojik anlatılarda görüyoruz ki, Kore Persephone olarak yeniden doğuşundan sonrasında bu soğuk kalpli eşine tutkuyla bağlı bir aşık oluyor. Hatta eşini kıskandığına dair de bazı anlatılara rastlamaktayız. Dahası Persephone, yeraltı dünyasının kraliçesi olmayı da seviyor.

Persephone'nun sevdiğinin güç olduğunu sanmıyorum. O zaten aileden soylu bir kızcağızdı. Bence... Persephone'u etkileyen ana durum ve eşi Hades'e gerçek aşkının başladığı nokta, kendi sınırlarını keşfettiği anla başladı. Kore iken, tek bir sıfatla var olan birisiydi. Edilgen bir konumdaydı. Sadece aydınlık, güzellik, saf bir imge. Oysa Persephone kimliğine geçtiğinde aslında karakter kendi iç dünyası ile yakından bağ kurmuş ve kendi ikili doğasını keşfetmeye başlayarak bunun doğal sonucu olacak biçimde derinleşmişti. Bu bakımdan onun eşi Hades'e olan aşkı, seçilmiş bir aşktı.

Bu noktada sevgili Persephone'nun gücünü kök ailesinden veya kurduğu ailesinden alan bir kadın imgesi olmadığının da altı çizilmeli. Evet, her iki tarafta da güçlü konumda var oldu ancak özünde Persephone'nu, bana kalırsa, diğer tanrıça imgelerinden ayıran ana nokta onun başlangıçta değil, süreçte kendini keşfederek ve belli aşamalardan geçerek gücünü keşfetmesiydi. Plüton, Persephone'a yalnızca bağlılık veya aşkı sunmadı; dönüşümü sundu. Persephone'nun yediği nar ile birlikte imzaladığı anlaşmada var oluş ile yok oluş arasındaki eşiğin sonsuzluğuna bir gönderme var denilebilir. Nar bu anlatıda birin içindeki pek çok taneciğiyle yaşamın farklı suretlerdeki görünümünü, yeniden doğuşu, bereketi ve sadakati simgeliyor. Persephone'nun nar taneleri onun ışıklı görünümündeki gölgelere de gönderme olabilir. Böylece Persephone olarak kimlik bulan Kore, gücünü ve ona saygınlık getiren ünvanlarını kendi içsel dönüşümünden alır. Persephone yeraltı dünyasının karanlığında geçirdiği günlerde aslında kendi iç dünyasının doğumunu yaşar. Böylece yeryüzündeki ışıklı günlerinde açan her bir tohumla birlikte yeniden doğar.

Bu hikaye genellikle Hades'in Persephone'a olan saplantılı ''aşkının'' baskınlığında anlatılagelmiştir. Oysa ben bu öyküye baktığımda Kore'nin tekil kimliğinden sıyrılarak ikili düzlemde kendini keşfediş yolculuğunu ve bahar tanrıçası Persephone olarak doğuşunu görüyorum.

(12.03.26)

Tanrıçalar ve Tanrıça'nın Dönüşümleri, Joseph Campbell.

Işık Tanrıçası - Tanrıça Çağırma Serisi 3 (P. C. Cast) | Kitap Yorumu

Yazar: P. C. Cast, Çevirmen: Müge Özçelik,
Yayınevi: Pegasus Yayınları

Bu yazarın kitaplarından en son bundan yaklaşık on yıl evvel okumuştum. Hatta belki de daha bile önceydi. Ortaokul yıllarında Gece Evi serisiyle tanıştığım P. C. Cast'ın, bu kitabın da içinde yer aldığı yedi kitaplık Tanrıça Serisi'nden ise yıllar önce yalnızca Bahar Tanrıçası'nı okudum. Persephone'un, yani Bahar Tanrıçası ve Yeraltı Kraliçesi'nin öyküsünü yeniden kurgulayan bu uyarlamayı uzun zamandır tekrar okumak istiyordum. Ancak kitabı kütüphanede bulamayınca, seri içinde ulaşabildiğim kitaplardan biri olan Işık Tanrıçası'nı okumakta karar kıldım.

Pamela modern dünyada yaşayan ölümlü bir kadındır. Dekoratörlük işi için gittiği Las Vegas'ta tek başına zaman geçirirken Şarap Tanrısı Bacchus'un (Roma mitolojisindeki adıyla; Yunan mitolojisinde ise Dionysos olarak bilinir) oyunu sonucu kendisini bir ritüelin içinde bulur. Pamela'nın dileği aşktır. Bu dileğini tüm ruhuyla Tanrıça Artemis'e yöneltirken, kendisini tanrı sanan erkeklerden değil; hiç kimseye benzemeyen, ''tanrı gibi'' bir adamın hayatına girmesini istediğini söyler. Böylece Artemis ile Pamela arasında güçlü bir bağ kurulur. Artemis'in bu bağın ağırlığından kurtulmasının tek yolu Pamela'nın dileğini gerçekleştirmektir.

Ay Tanrıçası Artemis, bu göreve ikiz kardeşi Işık Tanrısı Apollon'u yönlendirir. Ancak Apollon'un da kendi içinde taşıdığı bir dileği vardır. Hades ile ruh ikizi Lina arasındaki aşkı düşündükçe, kendisinden beklenmeyecek kadar durgunlaşmıştır. Artemis'e göre bu ölümlü kadının dilek macerası kardeşine de iyi gelecektir. Böylece Apollon ile Pamela'nın yolları kesişir ve ikilinin aşkı keşfetme yolculuğu başlar. Kitap boyunca ise bir ölümlü ile bir ölümsüzün bu keşif yolculuğunu okuruz.

Tanrıça Serisi'nin her bir kitabında farklı bir tanrıçanın aşk ve aşk aracılığıyla kendini bulma yolculuğu anlatılıyor. Bu nedenle de serinin üçüncü kitabı olan Işık Tanrıçası'nı diğer iki kitabı okumadan direkt alıp okumakta bir sakınca görmedim. Kitabı okurken de olaylar arasında büyük kopukluklar yaşamadım. Yalnızca, serinin bir önceki kitabı olan Bahar Tanrıçası'na yapılan bazı göndermelere biraz Fransız kaldığımı itiraf etmeliyim. Buna rağmen bu göndermeler doğrudan ana kurguyla bağlantılı değillerdi. Yalnızca, Apollon'un ruh ikizini bulma merakı ve bu yolla aşkı keşfetme isteğinin kökeninin ikinci kitaptaki Lina (Persephone) ve Hades aşkıyla bağlantılı olduğunu anladım.

Bu romanda ise Işığın, Şifanın ve Müziğin Tanrısı olan Apollon'un; zevk, eğlence ve yeniliklerle dolu hayatını geride bırakarak tek bir kadının aşkını kazanmaya çalışmasının öyküsünü okuyoruz. Pamela bu antik dünyanın tanrısı için bilinmezlik demekti. Apollon Pamela'nın olduğu kadar, Pamela da Apollon'un dileğiydi. Tanrıça Artemis ise ikisi arasındaki ritüelden önce bile kurulmuş olan bağı somutlaştıran aracı oldu diye düşünüyorum. Ben, Apollon ile Pamela'nın başlangıçta ''ruh ikizi'' olduğunu düşünmüyorum. Her ne kadar kitap bunun romantizmi üzerine kurulmuş olsa da, onlar başlangıçta ruh ikizi değillerdi. Onlar bu bağı süreç içinde inşa ettiler ve kitabın sonuna geldiğimizde gerçekten de ruhları birbirinin yansımasına dönüştü (spoiler değil).

Bu kitabı çok sevdim. Hatta umduğumdan ve beklediğimden bile çok daha fazla sevdim. Bunun sebebi ne Pamela'nın öz farkındalık yolculuğu, ne Apollon ile arasındaki hem tutkulu hem de saf aşk hikayesi, ne de mitolojinin böylesine hafif ama yaratıcı bir bakışla kurguya aktarılmış olmasıydı. Elbette bunların hepsi kitabı sevmemde etkiliydi ancak ben en çok da, yolculuk temasını sevdim. Sanki kitabın daha en başında tüm olaylar baştan belliymiş gibi bir algıya kapılabiliriz ancak hayır; kitabın başında ne ortada bir ''aşk'' öyküsü vardı, ne de dileklerin tamamen kabul olma vaadi. Ortada yalnızca bir dilek vardı ve o dileği gerçekleştirmeye çalışan bir tanrıça, bir tanrı ve bir insan.

Ana hikayenin arka planında ilerleyen yan öyküler de romana ayrı bir dinamizm katıyordu. Özellikle de ikizlerin modern dünyada insan olarak yaşadıkları kısımları okumaktan ve Tanrıça Artemis'in ölümlülerin yaşamını keşfetmesini takip etmekten ayrıca keyif aldım. Hatta Artemis ile ölümlü yazar Eddie'nin hikayesini bağımsız bir kurgu olarak bile okumak isterdim!

Yunan mitolojisini modern dünyanın temposuyla harmanlayan, hafif ama keyifli bir roman. Alt metninde ise karakterlerin korkularında, umutlarında ve hayallerinde kendimizden parçalar bulmak mümkün. Ben, bu serinin diğer kitaplarını da okumayı kesinlikle istiyorum.

Kitaplarla kalın.

Gece.

 

Hiçbir şey yokken, boşluğun içinden o çıktı: Nyks (Niks). Gece. Boşluk da bir şeydi; ancak bir tanımı yoktu. Bir cismi, bir varlığı yoktu. Belki de o sadece varoluşun bir haliydi. Ancak onun içinden çıkan ilk şey olan gece, bir surete sahipti. Karanlık peleriniyle atlı arabasını sürerdi. Varlıklar onu tanımlayabilirdi. Böylece gece yayılırdı, onu gören değişen algılarla birlikte varoluş kazanırdı.

Gecenin içinde ne olduğunu çoğu zaman bilmeyiz. Ancak hayal gücümüz kadarınca tahminlerde bulunabiliriz. Karanlığın örttüğü suretler, gecenin bir katmanı gibi görünür. Gece bunların hepsini taşır ancak aslında hiçbiri değildir. Gece tarif edilebilir, bir şeye benzetilebilir ancak görülemez. Gördüğümüz sadece gecenin içindeki suretlerdir; onun yüzleri.

Bu nedenle ben hep bir şeyi tam olarak tanımlamanın imkansız olduğunu düşünür ve bunda sonsuz bir özgürlük bulurum. Bundan olacak, geceye karşı hep özel bir sempatim olmuştur. Günün batışından doğuşuna kadarki süreç, sanki benim özgürce dolaştığım bir zamandır. Düşüncelerimin, hislerimin, bunların durgunluğunun veya sadece var olmanın... Dürüstlüğün. 

Gece insanlara kabuslar ya da rüyalar verebilir. Bazen anlamlı bazen anlamsız bulduğumuz görüngüler. Bunlarda da ben, gecenin suretleriyle benzer noktalar görüyorum. Katmanlar. Bunlar bizim katmanlarımız olmak zorunda değil; belki de sadece bir yerlerde gördüğümüz şeylerdir. İlgimizi çeken, bu nedenle de kendi görünmez katmanlarımızın varlığını açığa çıkaran şeyler: Rüyalar ve kabuslar. 

Zaten bir rüyayı rüya, kabusu kabus yapan nedir ki? Katmanlar. Bu katmanlara göre tanımlamalar yaparız. Çoğu zaman olanı olduğu gibi görebilir miyiz; veya, bu gücümüze, anlamı doğru teşhis edebilme kabiliyetimize güvenebilir miyiz? Bir iç göz ne kadar keskin olursa olsun, dış katmanlarda değil, onların görüngülerinde kaybolduğunu unutmamalıdır.

Bu nedenle ben, geceyi de onun yıldızlarını da çok severim. Bu, insana pratik yapma imkanı sağlar. Karanlıktaki parlak noktalar. Solgun ve kocaman ışıklar. Başlarda onlara kendi anlamımı verdim. Çocukken, küçükken, çocuk kalmak isterken. Bu, kendi katmanlarıma ilk dokunuşumdu. Nasıl bir dokusu olduğunu anlamak için, karanlığa ilk uzanışımdı. Onda kendi yalanlarımı gördüm.

Çok uzun bir süre bu bana acı verdi. Bunu açıklayamadım bile; çünkü bu acı, çoğu kişinin yıldızlarda görebileceğinin aksine, ikincil bir kişi ya da nedene bağlı gelişmemişti içimde. Bu, sadece bana aitti. Belki de acı bile değildi. İlk etapta korku da değildi. Çünkü korku bile tanımlıdır. Bu, şüpheydi. Şüphe ettim. Işıkları bulurken, ışıklarla dans etmek isterken ve onları izlerken... şüphe ettim. Bu nedenle hayal kurmadım. Bir tane bile. Evet hiç.

Sonra, yıldızları izlerken, umut ettim. Artık ellerimi bu katmanlarda onu gözlerimle görmesem bile daha rahatça dolaştırabiliyordum. Bu dokuyu hissedebileceğime inanmak istiyor, çünkü merak ediyordum. Ancak kaçırdığım bir nokta vardı; ben onu zaten hissediyordum. Ama daha çok diyordum, bu olamaz... olamaz ki! Evet belki de hepsi bu değildi, belki de zamanla bu dokuyu farklı algılayacaktım ama ben, sabırsızdım ve açgözlüydüm. Evet öyleydim. Çünkü üzgün olduğumu söylerdim. Ben çok üzgünüm; yani sadece bu mu!

Bu, umudun karanlık yüzüydü. Ben onunla bu yüzüyle tanıştım. Ona o kadar çok inanmıyordum ki, onunla pazarlık ediyordum. Sevgili umut, diyordum, sana inanmam için bana bir şey ver. Bu yüzden onu hiç göremiyordum. Yıldızları severken, onları yüreğimde en derinliklerimde görürken, bulurken ve hatta zamanla bilirken bile, ben umudu hiç göremiyordum. Biraz bile. O, karanlıktaydı. O, uzaktı. O bir şeydi; benden ayrı, başka bir şey. Başka bir yerde. Uzakta.

Ona yaklaşmak istiyordum. Onun gerçek olmasını istiyordum. Tekrar tekrar analiz ediyor, tekrar tekrar tanımlar buluyordum. Ama hiçbir zaman işin içinden çıkamıyordum. Sonra zamanla, onu inkar ettim. Sen, benim içimde yoksun beni terk ettin, dedim. O kadar büyük bir öfke duydum ki... Gece bile bana sarılmaz oldu.

Aslında çok üzgündüm. Çok üzgün ve kırgın. Haklı bir kırgınlık ama haksız bir üzgünlük. Tüm bunlar olurken, sadece bir kere kalbimden hayal kurdum. Bunu neden yaptım bilmiyorum; hatta keşke yapmasaydım. Çünkü sonra umutla ve yıldızlarla olan savaşım daha da kızıştı. Siz oradasınız, ben buradayım sevgili yıldızlar. 

İçimdeki katmanlar yavaş yavaş erirken, gecem daha da koyu bir hal aldı. Arada bazı gerçek sorunlarım da oldu. Zaten hepsi gerçek sorunlardı ama ben hep, onları algılayışımı anlatmışımdır. Bundan mı acaba hep çok bir başıma kalmış olmam... Olabilir.

Gece, özgürdür. Katmanlarına takılmayı bıraktığında, yıldızlardan bile daha özgür hissedebilirsin. Yine de bu acı verici. İnsanın kendini kandırma çabalarını bırakması veya bu çabaların onu bırakması hep acı vericidir. Benim hep çok yanlış temel kabullerim vardı. Şimdi onları yazmak istedim ama gece, bana daha derin bir sınırsız yazım alanı tanıdı. İnsan kendini anlattığında, görülmez. İnsan, gördüğünü anlattığındaysa -bence- görülür. Belki de yazmaktan en çok bu nedenle kopamıyorum.

Artık yazmak istemiyorum. Güneşe karışmak istiyorum. Biliyor musun, bence güneş insanı daha çok saklar. Gün ışığı bir yalancı. Gece öyle değil. Geceyi görebilirsen, ondan daha dürüstünü bulamazsın. Ama insanlar geceye bakıp onda kendi görmek istediklerini gördükleri için, ona yalancı derler. Ben geceyi en çok bunun için seviyorum. Zaten ben hep, hakkını savunabileceklerimi sevdim.

Bu sevgi midir, yoksa başka bir katmanım mı? Tabi ki ikincisi. Sevgide hiçbiri yoktur. O, gece gibi pürüzsüzdür. Ben belki de pürüzlü olmaktan nefret ettim. Bu nedenle öfkelendim umuda ve yıldızlara. Oysa insan olmanın güzelliği burada değil midir? Pürüzlü olma hakkına sahip olmak ve böylece gelişmek, genişlemek, büyümek ve insan olmak. Her insandan tek bir insana dönüşmek: İnsan olan kendine.

Sanırım sevgiyi keşfediyorum. Bu, hayatımın en zor araştırma projesiydi. Yüreğimi ferahlatacak şey bu olsa da... bana yetecek mi? İnsanlar sevgiyi tanımıyor! Buna sığınıyorum çoğu zaman. Böyle böyle kaçıyorum sevme ve sevilme sorumluluğundan. Yaşama sorumluluğundan. İnsan olmanın büyüsünü keşfetmekten.

İnsan yalnızca kendi isteklerini bilebilir. Kendini bile değil, o tamamlanmadı, kendi isteklerini. İnsanlar hep sevdiklerinden daha çok sevilmeyi isteme eğilimindedir ve hatta diğerlerine de bunu öğütlerler. Böylece kalplerinin ferahlayacağını mı düşünürler? Ah, tabi ki bununla ilgilenmezler. Sadece bunu isterler. İsterler isterler. Oysa bu çok ağır bir yük; bunu nasıl göremezler?

Ben en çok özgürlüğü seviyorum diye mi, hemen anlıyorum? İnsanın zamanla beklentileri bile eriyor. İlk başta kötücül bir yerden. Öfke, hüzün, hayal kırıklığı, kırgınlık, çaresizlik... Sonra, gece gibi bir yerden. Orada olduğunu bildiği ama dokusunu tam kavrayamadığı. Belki korktuğu. Belkilerinin olduğu. Sonra... anlayarak. Kalbinin gerçek arzusunu.

Çoğu zaman doldurma tanımlarımız vardır. Oysa asıl belirleyici maddeler\ cümleler, hep en çok kaçtıklarımızdır. Her zaman için korkmak zorunda değiliz. Belki de bilmiyoruzdur. Bize öğretilenin ötesini bilmediğimizden, bunu dile getirmiyoruzdur. 

Cırcır böcekleri ötüyor. Artık cırcır böceği kız olduğum zamanları özlemiyorum. Artık onu ruhumda taşıyorum, kendimden uzaklaştırmıyorum. Benim kalbimin arzusu da bu: Ruhumda taşımak. Bu, daha çok veya azla kıyaslanarak olmaz. Bu, başka bir noktada da olmaz. Bu içinde bile olmaz. Çünkü ruh gece gibidir, tüm benliğine yayılmıştır. Artık onu inkar etmeyeceğim. Artık ruhumu inkar etmek istemiyorum. Ruhumu bedenimle yaşamak ve onun arzularını istiyorum. Kopmadan, parçalanmadan; bütün olarak yaşamak.

Hayaletler, Raina Telgemeier.

Dün (Agota Kristof) | Kitap Yorumu

Yazar: Agota Kristof, Çevirmen: Ayşe İnce Kurşunlu,
Yayınevi: YKY

Bu kitap hakkında düşünmek istedim. Bir günde okudum; ardından yaklaşık bir hafta boyunca yalnızca onu düşündüm. Belki de bu düşünme süresi bile bana az geldi de, şimdi içimden yükselmesini beklediğim his ve düşüncelerimin tanımlarını hala bulamıyorum. 

Tobias, savaş döneminde annesiyle birlikte yokluk içinde yaşayan bir çocuktur. Annesi ikisinin geçimlerini sağlamak için erkeklerle birlikte olur. Bu erkeklerden biri de Tobias'ın öğretmenidir. Bu yaşam şeklini geride bırakan Tobias, sınırı geçerek kendine geçmiş yaşamından izler taşıyan Sandor Lester ismini verir. Bu yeni isim, ardında bıçaklayarak bıraktığı annesi ile öğretmeninin isimlerinin birleşimidir.

Kitap boyunca Tobias'ın, Sandor Lester adıyla kurduğu yeni yaşamı okuyoruz. Onu hayatta tutan, hatta kendisine tutunmasını sağlayan tek bir şey vardır: İlkokul aşkı Line'nin hayali. Nefret ettiği fabrikadaki işine katlanmasını da, hiçbir zaman ait hissedemediği sınırın ötesindeki yaşamını sürdürmesini de sağlayan bu hayaldir.

Sandor, bir gün Line'yi bulacağına sarsılmaz bir inançla bağlanır. Hayalindeki bu kusursuz kadın, onun için kendisinin bile erişemeyeceği bir noktadadır. Başka kadınlarla görüşse bile, hiçbiri Line olamaz. Hatta Line'nin bizzat kendisi olan ilkokuldaki sınıf arkadaşı Caroline bile Sandor'un aklındaki o kusursuz Line değildir. Çünkü Sandor'un aradığı kişi, gerçekte var olan Line değil; yıllar boyunca belleğinde yeniden yarattığı kusursuz Line'dir.

Sandor bir gün Caroline ile karşılaşır ve bu karşılaşma ile Sandor'un donmuş hayatı hareketlenir. O ana kadar kimi zaman bir kabusa, kimi zaman bir rüyaya dönüştürerek kaçtığı hayatıyla yüzleşmeye başlar. Line, hala onun gözünde kusursuzdur; üstelik bunun nedeni gerçekte nasıl biri olduğu değil, Sandor'un bütün yaşamını üzerine kurduğu idealin simgesine dönüşmüş olmasıdır. Bu nedenle Sandor için önemli olan, Line'nin gerçekliği değil, o ideale bir yüz bulabilmektir.

Yazardan okuduğum ikinci kitap Dün oldu. Bu kitabı Büyük Defter - Kanıt - Üçüncü Yalan'dan (şurada yorumlamıştım) hemen sonra okudum. Bence okunma sırası da tam olarak böyle olmalı. Bu kitap her ne kadar çok daha kısa olsa da, yazarın tarzına alışmadan, yazar hakkında bilgi sahibi olmadan kitabı okumanın kitabın bırakabileceği etkiyi azaltacağını düşünüyorum.

Bu kitabında da yazar, kendi yaşamından izler taşıyan ayrıntılara yer vermiş. Agota Kristof da İkinci Dünya Savaşı sırasında farklı bir ülkeye göç etmek zorunda kalmış ve göç ettiği o ülkede tıpkı Sandor gibi bir fabrikada çalışmış. Üstelik çalıştığı bölüm bile karakterinkiyle aynıymış. Gün boyunca fabrikada aynı işi tekrar ederken, yazar da yazacağı metinleri zihninde kurgular ve adeta düşünceleriyle yazarmış. (Yazarın yaşamının eserlerine yansıması hakkında daha fazla bilgiye ulaşmak ve bakış açısı edinmek isterseniz şu röportajını okuyabilirsiniz.)

Sandor da tıpkı yazar gibi yazacaklarını önce zihninde biriktirir. Ancak yıllarca içinde taşıdığı Line'nin ideali, onu hem yaşamına hem de yazılarına hapseder. Caroline ile karşılaşması Sandor için dönüm noktası olur. Harekete geçmek için içinde güçlü bir itki, bir amaç bulur.

Caroline karakterinin de yazarla belirgin benzerlikler taşıdığını düşünüyorum. Caroline eğitim seviyesi yüksek, iyi yetişmiş bir kadın. Bilim insanı olan eşiyle birlikte eşinin çalışmaları için yurt dışında bir süre yaşaması gerekiyor. Tıpkı Agota Kristof gibi Caroline da bebeğiyle birlikte dilini bile bilmediği yabancı bir memlekete gidiyor. Aralarındaki en temel fark ise şu: Caroline'ın bir gün evine dönebilme ihtimali bulunuyor; yazar ise ülkesini belirsiz bir süre için değil, geri dönüşü neredeyse imkansız bir biçimde terk etmek zorunda kalmıştır.

Caroline için bu yabancı ülkedeki yaşam giderek boğucu bir hal alır. Neredeyse hiç uyaranın olmadığı fabrika ortamında aynı hareketleri tekrar ederek çalışmak; eşiyle arasındaki duygusal mesafe, küçük çocuğunun sorumluluğunu tek başına üstlenmesi ve çevresindeki insanlarla arasındaki dil ile kültür bariyeri onu derin bir yalnızlığa iter. Bu nedenle Caroline da, tıpkı Sandor gibi, kendisini bu yalnızlıktan çıkaracak bir şey arar. İkisinin hissettiği eksiklik birbirinden farklıdır. Sandor, onu geçmişinden kurtarıp gelecek amacı verecek bir ideale; Line ise bulunmak zorunda kaldığı yabancı yaşamına tutunmasında kendisine yardımcı olacak bir bağa ihtiyaç duyar.

Sandor'un ilgisi, bunu açıkça dile getirmese de Caroline'a iyi gelir. Aralarında gelişen ilişkinin etik boyutunu bir kenara bıraksak bile (tek sorun Caroline'ın evli olması değildi ancak spoiler vermek istemiyorum), bu bağın zamanla ikisini de zehirleyeceğini hissetmemek mümkün değil. Çünkü Caroline, Sandor'un kurduğu hayata uygun değildi. Bir gün Sandorla aralarındaki tüm engeller kalksaydı bile, yine de gidecekti. Sandor Caroline'na ne istediğini hiçbir zaman sormadı. Onu sevdi belki, çok sevdi ama kendince sevdi. Caroline'ın bu sevgiyi isteyip istemediğini bile değil, bu sevgiyle ne yapabileceğini bile düşünmedi. Eğer Sandor Caroline'na gerçekten değer verseydi, ona sorardı. Ona, neyi istediğini sorardı. Caroline'ın buna yanıt verip veremeyeceğini bilmiyorum. Bence Caroline tutuk bir karakterdi ancak bir noktada haklıydı. Sandor, Caroline'a değil; Line ismine aşıktı. Hem de kör kütük aşık.

Kitabın dili sade olmasına rağmen şiirsel bir akışa sahip. Sandor'un da şiirler yazdığını ve karanlık bir romantizm içinde yaşamı anlamlandırdığını düşündüğümüzde, kitabı okumak olaylara karakterin ruhundan bakmak gibiydi. Uzak, yabancı, seyirci... Yine de tüm bu mesafeye rağmen duygulu, yoğun ve şaşırtıcı biçimde umut dolu. Roman boyunca beni en çok düşündüren de buydu. Tüm bu karanlığının içinde bir insan umudu nasıl bu kadar inatla koruyabilir anlayamadım. Sandor'un devam etmesini sağlayan şey de bu umuttu. Bana göre Dün'ün asıl meselesi göç, yabancılaşma veya saplantılı bir aşk değil; insanın kendi yarattığı bir hayalle, gerçeğe alışmasının hikayesi.

Kitaplarla kalın.

Ben kimim?

 

Bloğuma hoş geldin. Buraya ulaşabildiğine göre milyoonnnlarca ışık yılı öteden gelmiş olmalısın. Yaptığım birtakım hokus pokuslara göre, buraya gelen misafirlerim ne kadar uzak galaksilerden gelirlerse gelsinler, Neptün atmosferine kulaç attıkları anda buranın havasını soluyabilirler. Burada dilediğince kulaç atabilir, uçabilir, yürüyebilir, koşabilir... okuyabilir, belki şanslı yazımdaysan dinleyebilir, konuşabilir (malesef benimle değil - çünkü bloğuma öyle bir hokus pokus teknolojisi eklemedim) ve yazabilirsin. İsteğe göre yeraltına inebilir, isteğine göre uzay boşluğunda süzülebilir, çok kararlıysan elmas madenlerini görebilir, hatta elmas yağmurları altında çayırlarda koşabilir, bunlar olurken aralarda benim cırcır sohbetlerime ve zırıltılı iç çekişlerime ve hönkürmelerime katlanabilir ve sen de benim gibi bir -şşşş- cadıysan (ya da büyücüysen - aveda kadevra!-) yıldızlarda benimle ya da bensiz dans edebilir, yıldız mektupları yazabilir+okuyabilir ve kendi gezegeninin elmas madenlerinin koordinatlarını çıkarabilir, hatta yıldızlı göğünü, tabii istersen, bana gösterebilirsin.

Hoh... İşte bu blogda ben bunlara yer veririm. Ben kim miyim?

-Eğer Neptün dilinden anlıyorsan okumaya devam et.-

Ben bir cadıyım. Usta bir cadı. Ancak Dünya dillerini konuşmama konusunda son ana kadar inatçıyım. Bu da beni hep bir, ahhhh..., ''acemi'' bir cadı yapıyor. Oysa ne alakası var canım... 

Adım İlkay. Sana bir kod adı söyleyecek olsaydım da bu ismi seçerdim. Daha küçükken biri bana adımın anlamını sorduğunda ona ''ilk ay işte,'' derdim, ''ayın ilk hali.'' Ben böyle deyince karşımdaki ne anlardı bilmem ama ''hımmmm'' ile ''hıııaaaa'' arasında bir iç çekişle adıma karşı ilgisini yitirirdi. Adımın yazıldığı gibi anlamlandırılmasında bir sakınca göremesem de, bunu büyük bir bezginlikle dile getirirdim: İlk ay işte...

Büyüdükçe bu ismin anlamı hakkında daha çok konuşmak ister oldum. Çünkü bu ismin anlamını, ''ayın ilk halini'' düşünür oldum. Sahi, ayın ilk hali nasıl görünüyordu? 

Ayın ilk evresinde ay, görünmez. Güneş'in ışığıyla Dünya'ya yansıyan Ay'ın kendi olduğu tek haldir yeni ay evresi. Sadece kendi varlığıyla vardır. Bu evrede Güneş Güneş, Ay da Ay'dır. Kimse kimsenin ışığına karışmaz. Ayrıca Ay bu evrede, aslında Güneş'e en yakın olduğu andadır. Ben, bunu mu severim... ismime dair bunu mu sevmeye başlamıştım acaba? 

Ah hayır. Bu kadar saçma bir sebep olur mu sence? Benim için bile fazla zorlama. Ben bu ismi farklı diye seviyorum. Çevrene bak, hayatına. Kaç tane İlkay tanıdın? 1-2? 5-10? 15-20? :) Ne kadar tanırsan tanı, benim gibisini tanımamışsındır eminim sevgili okur, çünküüüü ben bir... cadıyım! 

Her ne kadar artık 21. yüzyılda olsak da son dakika uyarısı olarak geçmemde fayda var. Tabi ki ''gerçek'' bir cadı, kelimenin tammmm anlamıyla bir cadı değilim. Yine de kendimce bir cadıyım. Benim sihrim, kelimelerimdedir. Mükemmel şeyler yazdığım için değil (tam bu noktada beklentileri üzerimden savuşturayım çıkıt çıkıt), uçarak yazdığım için. Pek çok kelimeyi bir araya getirerek iksirler, büyüler, sihirler ve sonunda yepyeni bir şey oluşturduğum için. Ben kelimelerle kimsenin olmasa bile kendi iç dünyamda simya yaparım. Bir şeyi alır ve başka bir şeye dönüştürürüm. Bunu yapmadan bırakmam, bırakamam. Beni kafadan gidik... aman, sihri görebilen ve kelimeler yoluyla kullanabilen bir insan, yani bir ''cadı'' yapan da budur. Deliliğim.

Şaka şaka. Ben aslında çok ciddi bir kızım. Yine de söz konusu anlam üretmek olduğunda içime oyun oynayan küçük bir kız kaçar ya daaa... içimdeki küçük kız kendini göstererek eğlenir. 

Bundan olacak, bloğumu çok seviyorum. Bloğum bana yalnız geçen yıldız seyahatlerimde ve dünya dillerini öğrenme yolculuğumda yaşadığım buhranları gidermemde yardımcı oluyor. Bir de tabi sen varsın. Sizlerle buluşmayı seviyorum okurlarım, ziyaretçilerim, uzay yolcularım.

Önceden olsa, neyi sevdiğim ve sevmediğimle kendimi tanımlama yoluna giderdim. Sana en az bir üç kendimi tanıtma yazısı yazmışımdır. Hepsi hep dönüştü, dönüşmek zorunda kaldı. Ah bir de belki bilirsin, ben yazılarını kaybedip geri getirmelerimle ünlüyümdür. Dönüşüm büyüsü yaparken aklım karışıyor. Ben de önce yok etme büyüsü yapıyorum, sonra özlüyorum. Bu yüzden geri getirme büyüsü yapıyorum ama bir kere yok edilmiş bir şey artık kendisi değildir. Aslında bunu da seviyorum. Yazılarımın yeni bir şey olarak dönmelerini. Böylece daha çok benim olduklarını hissediyorum.

Ben İzmirliyim. İzmir'de doğdum büyüdüm. Bana sorsan bu şehirden bin kere çıkmıştım. Sevmediğimden değil, bayıldığımdan. Ben küçükken bana anne babamın memleketlerini söyleyip ''sen oralısın'' derlermiş de ben kendimi yerden yere atıp ''hayyııırrr ben İzmirliyim!'' dermişim. İzmir sevgim tartışmaya kapalıdır. Yazları sıcak olsa da, genelde orta karardır İzmir. Kışları ılıktır, baharları yağışlı. 

Kendim olabildiğim bir yerdir İzmir. Pek tabii hiç başka şehirde yaşamadım bilmiyorum ötesini berisini ama... Bu şehirde ben hep özgür oldum. Yani, kendi sınırlarım dahilinde diyelim. Zihnim, hep özgür oldu. 

Biliyor musun, benim ''en cadı özelliğim'' az buçuk yazabilme kabiliyetim veya istediğimde küçük bir kız istediğimde bin yaşında bir kadın olmam değil. Benim en cadı özelliğim, özgürlüğümde. Eğer ki ben özgür bir kız olmasaydım, ne İlkay olurdum ne de bir cadı. 

Özgürlük nedir? Benim ruhum özgür. Onu ben bile tutamıyorum, tutamam da. Onun bir şekli yok, o yayılmacı politika izleyen bir varoluşa sahip. Hep ama hep genişlemek istiyor. Çok meraklı. İlgisini çeken bir şey buldu mu kocaman açılan gözlerimden dünyaya bakıyor. O anlarda ilgi çekici bir kız oluyorum. Sanırım cadı olduğumu Dünyalılara birazcık açık ediyorum. Sen şanslısın, burada olan Dünyalılar'a hep, torpil geçiyorum (şşşş, ben kendini beğenmiş bir cadıyım ama çaktırmıyorum).

Saçlarım kısayken uzun halini özlüyorum, uzayınca da hemen kestirmek istiyorum. Kısa saçlı bir cadı mı, yoksa uzun saçlı bir cadı mı olmak istediğime karar veremiyorum. Şimdilerde saçları uzayan bir cadıyım. Bunu yaklaşık iki ay önce bana söyleseydik çok sevinir ve oh be derdim. Oysa şimdi... kısa saçlı bir cadı olmak istiyorum! Sanki yeniden kısa saçlı bir cadı olursam, büyü yeteneğimi daha iyi kullanabilirmişim gibi hissediyorum... Böyle kendimi mi avutuyorum yoksa bunda gerçeklik payı var mı hiçbir seferde tam ayırt edemiyorum. 

Benim Neptün'deki uzmanlık alanım neydi onu hatırlayamıyorum. Acaba hangi alanda tahsil yapmıştım... Pooofff, belki de bunu zaten unutmalıyım. Dünya'dayken Türkçe Öğretmenliği okudum. Buna tutkuyla bağlı mıydım dersen... Sadece iyi olduğumu bildiğim için okudum. Kazanacağımı bildiğim için, başarılı olacağıma çok emin olduğum için. Aklımdaki meslekler küçükken de ergenken de hep değişirdi. (Ben kararsız bir cad- insanım.) Sonra burada durdu ama ben orada durdurdum. Bir yanımla da istedim. Türkçesini mi daha çok istemiştim öğretmenliğini mi emin değilim; belki ikisinden de biraz.

Dille oyunlar oynamayı küçükken de çok severdim. Kitap okurken bile many- aman canım, eğlenmek için kitap okumak bir yana, okuduğum kitaptaki kelime ve cümleler üzerinde dil bilgisi konularını gözlerimle bulurdum. Burada zarf fiil var burada sıfat fiil var, bu birleşik cümle bu basi- Neyse ne, böyle bir cadıydım işte. Cadı olduğunu bilmeyen bir cadı.

İlk bloğumu lise bire giderken bir anlık büyük bir yıldız doğumuyla (heyecanla!) açtım. Arka planımda bulutlar uçardı, belki anımsayanlardan birisindir. O bloğumun en çok da bulutlarını severdim. 

Bana dair hiçbir şeyi bilmesen, gökyüzünü çoookkk sevdiğimi bilmelisin. Neden bilmelisin emin değilim; ne alaka canım, niye bilesin. :) Ama işte öyle; bulutları, yıldızları, Ay'ı, geceyi ve sabahı, (gündüzü değil), gün doğumlarını ve batımlarını, kuşların uçuşunu ve düşermiş gibi yapışlarını, göğe uzanan ağaç dal ve yapraklarını ve bu tip gökyüzüyle ilişkilendirilebilinecek çoğu şeyi severim. Başım çoğu zaman göğe dönüktür. Böyle olduğunda bir cadıyım. (Evet beni cadı yapan şeylerden biri de-). Bazense yere. Başım yere dönük olduğunda değil usta veya acemi bir ''cadı'', İlkay bile olmam. Beni öyleyken görmemelisin. Neyse ki Neptün'deyiz. Bunun bir önemi yok.

Oğlak burcuyum. Yani takıntılı ciddi bir many- Oğlak burcunun bütün özelliklerine sahip olmakla birlikte, biraz yandan yemişiyim de sanki (şşş, ne ayıp). İşin aslı... ımmmm, şey yani, aman neyse be, küçükken tam bir oğlak burcu çocuğuydum. Büyüdükçe başka bir şey oldum. Bir daha dünya ziyareti yaparsam (Allah korusun) şöyle gamsız bir burç olmak isterdim.

Kitap okumayı, film izlemeyi ve seni gözüm tuttuysa konuşmayı seviyorum. Çenem açılınca asla susmuyorum. Benim eski lakaplarımdan birisi cırcır böceğiydi. Küçükken cırcır cırcır konuşurdum. Bu konuda pek bir ortam yok. Ya başını şişiririm ya da... Başını şişirmem daha iyi bence. 

Bu nedenle de Neptün'e geldiğimde hep yazarım. Hiiiççç durmadan. Buna sinir oluyorum. Biraz dursana be cadı! Yeterrrr. Ama durmuyorum, dur dedikçe kendime, daha çok duramıyorum. Bir yazı duruyorum, beş yazı konuşuyorum. Kapatma tuşum yok, bu nedenle kendime boyun eğiyorum.

Benim çocukluk hayalim aşık olmaktı. Bu hayal büyüdükçe, aşık olabileceğin şeyleri bul, misyonuna evrildi, evrilmek zorunda kaldı. Hayatta en sevdiğim şey heyecan duymak. Kalbimin parlaması. Böyle olunca, her şeyi parlatabilecek denli büyük bir sihir potansiyeline sahip olurum. Yoksa kururum, solarım, ölürüm (temsili değil).

Küçükken peri olmak isterdim. Ama bilirsin ki periler, evet, insan değillerdir ve farklı bir ırklardır. Ben bir insan olduğuma göre, bir cadı oldum. Bir cadı... Tüm hayatım cadılık haklarımı savunmaya çalışarak geçti. Uslu bir çocuk, tatlı ve çalışkan bir genç kız, en azından potansiyeli olan bir genç kadın... yine de bir, cadı. Buna rağmen ''cadı'' olmayı hep sevdim.

Hatta cadı olmadığım anlara dair hep pişmanlık duymuşumdur. Keşke, cadı olmayı daha çok sahiplenseydim. Bazı anlarda. Böylece, potansiyelini yaşayan bir kız olurdum. 

Yine olurum. Ben ağlak bir kız olmasam da, yıldızları izlerken ve Dünyalılar dışındaki bir şeyle (kediler, balıklar, kuşlar, bulutlar, yıldızlar vb) konuşurken hep ağlarım. Hem de çok! Neptün'deki sular böyle birikti, istersen inanma. Artık bununla eğleniyorum. Bu suların bana can suyu olabileceğini, bana birkaç yıl evvel söyleselerdi bile inanmazdım.

Bu blogda daha ''yararlı'' şeyler yazmak istediğim anlar da yaşıyorum. En olmadı alanımla ilgili yazılar. Ya da... daha sistematik yazılar. Bunu da kendimi kasmayı bırakıp zaman ayırmaya ve yavaşlamaya karar verdiğimde yapacağım. Şanslıysak\m bu yıl bitmeden. Umarım, bilmiyorum.

Bu, ben kimim yazısından farklı bir yere evrilse de... Ben buyum. Ben, bir kalıpta duramıyorum. Belki de bu nedenle bazen mutsuzmuşum gibi davranıyorum. Oysa ruhum, her zaman uçmaya hazır bekler. Oturmaya mı geldik huhuuuu gibi. Yine de ben, oturmaya devam edebiliyorum. Bundan da pek çok şey öğrendiğimin hakkını teslim ediyorum. Örneğin bu blog bile. Yine de ben öğrenmek istiyorum. Ben, öğrenmeye inanıyorum. Bu dünyadaki bana heyecan veren şeyleri öğrenmeye! İşte... beni İlkay yapan da bu.

Bloğuma hoş geldiniz. Burada dilediğiniz gibi uçabilir, yüzebilir... (ilk paragrafa bir gidebilir), benimle konuşabilir ve beni okuyabilirsiniz.

Yine gelin.

şurada hep bi' kedi görürüm sanki.

Büyük Defter - Kanıt - Üçüncü Yalan (Agota Kristof) | Kitap Yorumu

Yazar: Agota Kristof, Çevirmen: Ayşe İnce Kurşunlu,
Yayınevi: YKY

Kitaba başlarken ne düşünmem gerektiğini bilmiyordum. Uzun zamandır adını övgülerle birlikte duyduğum bir yazarın en çok konuşulan kitabı karşımdaydı. Bu durum kitabı okumam için yeterliydi. Ben de öyle yaptım. Kitapla kütüphane raflarında karşılaşınca bunu şanslı bir rastlantı olarak gördüm ve hiç tereddüt etmeden kitabı elime aldım. Yine de merakım canlıydı. Yazarın ünü ya da kitap hakkında okuduğum övgüler, benim kitaba yönelik merakımı köreltmemişti. Acaba neyi anlatıyordu? Bu sorunun verdiği merakla kitabı evirdim çevirdim.

Kitap, savaş sırasında ailelerinden ayrılmak zorunda kalan ikiz erkek kardeşlerin, sınırdaki bir köyde anneannelerinin yanında geçirdikleri günleri anlatıyor. Büyük Şehir bombalanınca birçok çocuk gibi onlar da bombaların henüz ulaşmadığı Küçük Şehir'e gönderiliyor ve başkalarının himayesine bırakılıyor. İkizler ise babaları cepheye, anneleri belirsizliğe sürüklenirken kendilerini annelerinin yıllardır görüşmediği ve tüm köyün ''cadı'' olarak damgaladığı uğursuz ve sert yaşlı kadının, anneannelerinin, evinde buluyorlar.

Üç romanın tek bir ciltte bir araya getirilmesinden oluşan bu kitapta, Büyük Defter'de ikizlerin çocukluk yıllarını; Kanıt'ta birbirlerinden ayrıldıktan sonra sınırın gerisinde kalan kardeşin yaşadıklarını; Üçüncü Yalan'da ise sınırı geçmiş kardeşin gözünden tüm yaşananları ve yıllar sonrasını okuyoruz. Kitabın yalın bir anlatımı olmakla birlikte, fazlasıyla sarsıcı olayların iç içe geçtiği bir kurgusu var. Hatta rahatlıkla söyleyebilirim ki bu, hayatım boyunca okuduğum en korkunç kitaptı. Abartmıyorum...

Kitaba başlarken, savaş döneminde geçen ve anlatıcısı çocuk olan bu romanın dramatik yönünün ağır basacağını düşünmüştüm. Hatta kitap bana kardeşlerin yaşadıkları ağır olaylar nedeniyle yer yer Jerzy Kosiński'nin Boyalı Kuş'unu (şurada yorumlamıştım) anımsatmıştı. Her iki romanda da savaş döneminde insanların acımasızlıklarıyla yüzleşen çocukların çocukluklarından koparılışı önemli bir izlek olarak karşımıza çıkıyor. Ancak benzerlik büyük ölçüde burada sona eriyor. Hatta iki kitabın bu bakımdan bile benzerlik taşıdığı konusunda kitap ilerledikçe şüpheye düşer oldum diyebilirim.

Kitapta sözü edilen savaşın hangisi olduğu, olayların geçtiği tarih ve mekan açıkça belirtilmiyor. Buna karşın yazarın yaşam öyküsünden hareketle, olayların İkinci Dünya Savaşı sırasında yaşandığını ve Büyük Şehir olarak isimlendirilen yerin Budapeşte, Küçük Şehir'in Macaristan’ın Kőszeg kasabası olabileceği çıkarımını yapmak mümkün. Agota Kristof da çocukluğunda savaşın zorluklarını yaşamış; sürgünü ve göçü deneyimlemiş bir yazar. Dokuz yaşındayken ailesiyle birlikte Avusturya sınırındaki Kőszeg kasabasına taşınıyor, 21 yaşındayken ise eşi ve bebeğiyle birlikte İsviçre'ye iltica ediyor. Bunun yanı sıra romanda anlatılan olayların yazarın kendi yaşamından izler taşıdığı ifade ediliyor. Hatta kitabın ana karakteri olan ikiz erkek kardeşlerin yaşadığı bazı olayların, yazarın kendi çocukluk deneyimlerinden esinlenerek oluşturduğu belirtiliyor. Kitabı okuduktan sonra eserin arka planına ve yazarın yaşamına dair fikir edinmek isterseniz, şu yazıyı ve yazarın şu röportajını da ilgi çekici bulabilirsiniz.

Kitabı ''korkunç'' bulmamın sebebi ise ne savaş atmosferi, ne de ana karakterlerin çocuk olmasıydı. Kitabın korkunçluğu, hissizliğindeydi. Bu kitabın ifade ettiği anlamı tek bir kelimeyle özetleyecek olsaydım kesinlikle ''hissizlik'' derdim. Nitekim ilk kitapta ikiz kardeşlerin yaptıkları ''alıştırmalar''ın nihai amacı da buydu: hissizleşmek. Bu çocuklar dış dünyada o denli büyük bir acımasızlıkla, insan acımasızlığının ve utanmazlığının uç boyutuyla karşılaştılar ki, bunlardan etkilenmemenin tek yolunu tüm duygularını köreltmekte buldular. Geriye yalnızca aralarındaki kopmaz bağ kalana dek hem bedenlerini hem de ruhlarını acımasızca sınamaya devam ettiler. Sonraki kitaplarda ise birbirlerine karşı hissizleşmeyi denemeleri ve bunun ardından kendilerine yönelttikleri yeni hissizleşme alıştırmalarını okuyoruz.

Ancak kitaptaki ''korkunçluk'' tam olarak bunlardan da kaynaklanmıyor. Kitabı okumak benim için Müge Anlı programını izlemek gibi bir durumdu. O denli absürt bir korkunçlukta ancak gerçek olabileceğine de ikna olduğum olaylar yaşanıyordu. İnsanların kötülüğü bu denli kanıksamaları ve kötülüğü yapanın da, kötülüğe uğrayanın da bu denli ''hissiz'' olması... işte kitabın asıl korkunçluğu da buradaydı: Kocaman bir hissizliği anlatmasında. Cinayet, taciz, (toplu) tecavüz, ensest (ki bu temayı yazarın ''Dün'' isimli kitabında da görüyoruz) ve gerek bedensel gerek ruhsal çeşitli başka işkenceler... Tüm bu başlı başına tek tek bile ağır olan konuları iyice dehşetli bir hale sokan ise hissizlik...

Yazar kitaplarını ana dili olan Macarca yerine sonradan öğrendiği Fransızca kaleme almış. Bu durumun yazarın üslubunun oluşmasında büyük rol oynadığını düşünüyorum. Yazarın anlatımı ilk bakışta yalın görünse de bunu yalnızca ''basit'' diye nitelendirmek büyük bir haksızlık olur. Bu yalınlık, romana kişilik katıyor. Hatta bana kalırsa anlatımın etkisi öylesine belirleyici ki, neredeyse başlı başına bir karakter gibi romanın önüne çıkıyor. Kristof, sürgünü ve ana dilinden kopmanın yabancılığını yaşamış bir yazar. Anlatımı da kendisi gibi bir sürgün halinin izlerini taşıyor. Sanki, bu dil de bir gözlemci etkisiyle biz okurlarına ulaşıyor. Tam da bu mesafe, romandaki dehşeti daha görünür ve daha sarsıcı hale getiriyor.

Yazarın kullandığı geriye dönüşler ve anlamı yıkarak yeniden kurma çabası dikkat çekici. Buna karşın özellikle de son kısım olan Üçüncü Yalan'daki olay örgüsünü yer yer zorlama bulduğumu söylemeliyim. Eğer ki bu bölüm, sürekli olarak ''ama aslında olaylar şöyle gelişti'' çabasına kayan bir hale dönüşmeseydi, evet etkileyici bulabilirdim ancak olaylar o denli kendini açıklama kaygısıyla tekrar tekrar üst üste bindirilmişti ki, ben bir okur olarak ikna olmadım. Yazarın amacının tam olarak ne olabileceğini doğal olarak bilememekle birlikte; ben, anlatının sürekli bozulup yeniden kurulmasını okurun ya da bizzat ana karakterin zihnini belirsizlik içinde bırakmaya yönelik bilinçli bir tercih olarak yorumluyorum. Hatta muhtemelen yazar bu romanı yazarken okurlarını bir an bile düşünmemişti; yaptığı şey karakterlerinin kafasını karıştırmaktı. Nitekim yazar da bir söyleşisinde, başlangıçta yalnızca Büyük Defter'i yazmayı planladığını; ancak ikiz kardeşlerin zihninde yaşamaya devam ettiğini hissettiği için hikayeyi diğer iki kitaba da taşıdığını ifade ediyor.

Beni etkileyen bir roman. İkizler bir süre tıpkı yazarları gibi benim de aklımdan çıkmayacağa benziyorlar.

Kitaplarla kalın.