Postacı (David Brin) | Kitap Yorumu

Yazar: David Brin, Çevirmen: Sönmez Güven,
Yayınevi: İthaki Yayınları

Kitapta sebebi bilinmeyen bir nedenle çıkan nükleer savaşın ardından yaşananları okuyoruz. Post apokaliptik (kıyamet sonrası) senaryoların tipik özelliklerini taşıyan kurguda bizleri bozulmuş bir ekosistem, çökmüş toplumsal yapılar ve insan avları karşılıyor. Çöküşün ardından geçen on yedi yılı gezgin bir ozan olarak geçiren ana karakterimiz Gordon, eşyalarını çalan serserilerin peşine düştüğünde yıllar öncesinden kalma bir posta arabası buluyor. Postacının üniformasını giyerek yollara düşen Gordon, uğradığı yerlerde kendisine çöküş öncesindeki dünyanın izlerini taşıyan bir hikaye uyduruyor. Yeni Birleşik Devletler'in öyküsünü gittiği topluluklarda iyi karşılanabilmek için anlatan genç adam, zamanla kendi kurgusuna da umut bağlamaya başlıyor. İnsanlar için Gordon'un üzerindeki üniforma ve şapkasında parlayan amblem bile çok şey ifade ediyor. Neredeyse hüzne varan bir inanç. Kıyamet öncesinden kalan bu izler, insanlara hayatın yeniden düzene girebileceğine dair umut veriyor. Kitap boyunca, gezgin postacının insanlara anlattığı yeni kurulan devletin posta ağını oluşturma hikayesi üzerinden çökmüş bir toplumun yaşadıklarına tanıklık ediyoruz.

Post-apokaliptik (kıyamet sonrası) senaryolar, edebiyat ve sinemada sıklıkla karşımıza çıkan bilimkurgu türünün bir alt türüdür. Bu tür kurgularda; nükleer savaş, salgın hastalıklar, halkın veya çeşitli yaratıkların ayaklanması gibi nedenlerle çöken toplumların ve bozulan ekosistemin ardından verilen hayatta kalma mücadelesi konu alınır. Çöküşün nedeni bilinen ya da bilinmeyen bir felaket olabilir. Bu kitabı ise bana göre diğer post apokaliptik kurgulardan ayıran belli başlı temel noktalar bulunuyor. Bunların başında hikayenin geçtiği zaman dilimi geliyor. Bu türdeki eserlerde genellikle ya çöküşün hemen ardından yaşananlar ya da aradan yıllar geçtikten sonra kurulan yeni düzende ortaya çıkan olaylar işlenir. Ancak Postacı'da çöküşe neden olan olayların çoktan yaşanıp sona erdiğini, buna karşılık henüz yeni bir düzenin kurulmadığını görüyoruz. Kitap, tam da bu iki dönem arasındaki boşlukta, yeni bir düzen kurma mücadelesini konu ediniyor. Bu yönüyle bir geçiş sürecini ele alması, eseri türün diğer örneklerinden ayıran özelliklerden biri olarak öne çıkıyor.

Kıyamet sonrasında umut yeşerten bir postacı fikri de oldukça ilginç bir seçim. Daha önce bir postacı üzerine hiç düşünmüş müydünüz? Ben düşünmemiştim. Bir postacı ne yapar? Günümüzde bile postacıların yerini büyük ölçüde dijital araçlar almışken, nükleer savaş sonrasında bir postacının işlevi ne kadar değerli olabilir? Tam bu noktada kitabın 1985 yılında yazıldığını ve olayların 2010'lu yılların başında geçtiğini de belirtmeliyim. Buradan hareketle yazarın, 1980'lerin başında ve ortasında, postacıların yeni bir dünya düzeninin kurulmasında etkili olabileceğini düşündüğünü söyleyebiliriz. Bunun nedenlerinden biri, postacıların tıpkı gezgin bir ozan olan ana karakterimiz Gordon gibi yolculuk ederek işlerini yapmaları olabilir. Diğer bir neden ise postacıların devlete bağlı memurlar olması olarak açıklanabilir. Hem seyahat ederek konar göçer bir toplumsal yapıya uyum sağlayabilmeleri, hem de devlet memuru kimlikleriyle kurumsal bir yapıyı temsil etmeleri gibi özellikleri, yazarın yeni bir düzen kurma umudunu taşıyacak karakter için neden bu mesleği ve aslında bu görevi seçtiğini anlamamızı sağlıyor.

Öte yandan postacıların temel görevi, insanlar arasında iletişimi sağlamaktır. Bu kitapta da Gordon, biraz da şansın yardımıyla, ölmüş insanların postaları arasından yaşayan birine gönderilmiş bir mektubu yıllar sonra sahibine ulaştırıyor. Bu ilk ve şanslı adım, kendi yönetim sistemlerini kurmak için zihinsel ve fiziksel anlamda mücadele eden, bir yapı oluşturmayı amaçlayan diğer topluluklara yeniden birlik bilinci aşılamasına yardımcı oluyor. Bir noktadan sonra ortada yeniden yapılanmış resmi bir devletin bulunup bulunmaması ya da insanların Gordon'a inanıp inanmaması önemini yitiriyor. Önemli olan, Gordon'un üzerindeki üniformanın temsil ettiği anlam oluyor: Bağlılık. Gordon'un kurgusal öyküsünü gerçek hayata bağlayan da temelde bu oluyor. İnsanların yıkılan düzene duydukları bağlılık. Postacı kavramı, bu noktada insanların eski alışkanlıklarına ve geçmişten taşıdıkları değerlere seslenmesi bakımından yeniden anlam kazanıyor.

Kitapta yeniden yapılandırılmaya çalışılan iki yönetim sistemi özellikle ön plana çıkıyor. Her ikisi de insanları tek elden yönetmeye dayanan baskıcı sistemler olsa da yöntemlerinin birbirinden farklı olduğunu görüyoruz. Bunlardan ilki, Tepegöz adı verilen ilkel bir yapay zeka tarafından yönetilen ve diğer topluluklara kıyasla bilimsel açıdan daha gelişmiş görünen bir toplumsal yapı. Bu yapıda hayatını çiftçilikle geçiren halkı belirli bir örgütlenme bilinci etrafında bir arada tutan başlıca güç, sözünü ettiğimiz Tepegöz. Varlığın adı diğer topluluklara kadar ulaşmış olsa da bu topluluklar Tepegöz'ün tam olarak ne olduğunu bilmiyorlar. Bununla birlikte Tepegöz'ün yönettiği ana topluluğun kıyamet öncesinden kalma basit teknolojik araçları, özellikle de oyuncakları, misyonerlik faaliyetlerinde kullanmak üzere çevredeki topluluklara gönderdiğini görüyoruz. Buradan hareketle bu topluluğun kendi içine kapanmış bir yapı olmadığını; aksine genişlemeyi ve egemenliğini diğer topluluklar üzerinde de hissettirmeyi amaçladığını söyleyebiliriz.

Gordon da barış içinde yönetildiği izlenimini edindiği bu topluluğa, yaşadığı bir dizi talihsiz olayın da etkisiyle, ulaşıyor. Bu noktada yazarın hayal gücünün sınırlarının kitabın yayımlandığı dönemin, yani 1980'lerin teknolojik imkanlarıyla sınırlı kaldığını görmek mümkün. Tepegöz'ü günümüzdeki gelişmiş yapay zekalarla karşılaştırdığımızda oldukça ilkel kaldığını söyleyebiliriz. Bununla birlikte yazarın isabetli tahminlerde bulunduğu noktalar da bulunuyor. Örneğin bu toplulukta barışı koruyan temel unsur, Tepegöz'ün halkın sorularına cüzi bir ücret karşılığında verdiği, kimi zaman öneri niteliğinde, kimi zaman ise kehaneti andıran yanıtlar. Ancak gezegenin fiziksel yapısını bile bozan bir savaşın ardından internet ağının ortadan kalktığı bir dünyada, bir yapay zekanın nasıl olup da varlığını sürdürebildiğini mantıklı bir zemine oturtmak oldukça güç. Tabii halk da bu durumu sorgulamıyor. Onlar yalnızca Tepegöz'ün sorularına yanıt vermesiyle ilgileniyor. Hatta verilen yanıtların ne olduğunun bile bir noktadan sonra pek önemi kalmıyor. Burada insanın kendi iradesini başka bir varlığa devretmesi ve günlük yaşamını yalnızca beslenme, barınma gibi temel ihtiyaçlarını karşılamak üzere çalışarak sürdürmesi tehlikesi ön plana çıkıyor. Üstelik kendisine sunulan gerçekliği sorgulamadan kabul etmesi, bilimsel bilgiyle sözde bilim arasındaki ayrımı gözetmeksizin önüne konulanlarla yetinmesi de bu tablonun bir parçası. Ancak halk bunları da sorgulamıyor. Çünkü yanıtları bulmak ve gerçeği araştırmak artık halkın değil, Tepegöz'ün görevi.

Kurguda karşımıza çıkan ikinci baskıcı yönetim yapısı ise Holnist adı verilen, yağmayla güçlenen barbarlardan oluşan bir sistem. Ancak Holnistlerin gücünü hafife almamak gerekiyor. Hatta güçlü olanın güçsüzü ezdiği bu yeni dünya düzeninde, söz konusu barbar yapılanmanın oldukça etkili bir güç haline geldiğini görüyoruz. Nathan Holn isimli hayatta kalmacı ve faşist bir lider tarafından oluşturulan bu sistemin arka planında, yıkım öncesi dünyanın faşist ideolojilerinin izlerini görmek mümkün. Acımasız, militan ve kadın düşmanı bir anlayışa sahip olan bu erkek egemen sistemin temel amacı, yalnızca hayatta kalmanın ötesinde, güçlü olanın zayıfı ezdiği ve böylece devletin, diğer bir ifadeyle toplumsal yapının, güçlendiği sözde bir ''özgür'' düzen oluşturmak. Ancak bu yönetim biçiminde ne kadar acımasızsanız, toplumun erkek egemen güç ilişkilerine ne kadar bağlıysanız ve cinsiyetiniz erkekse o kadar güç kazanabiliyorsunuz. Tabii fişiniz çekilene kadar.

Kitabın ilk kırılma noktası, Gordon'un posta arabasını bulması ve postacı üniformasını giyerek insanlara Yeni Birleşik Devletler'in varlığına ilişkin bir hikaye anlatmaya başlamasıyla gerçekleşiyor. Gordon, bu yalan aracılığıyla insanlara umut aşılıyor. İkinci kırılma noktası ise Gordon'un, uzaklardaki yeni devlet adına bir posta ağı kurma görevini yerine getirdiği izlenimini vererek birbirinden bağımsız topluluklar arasında iletişimi sağlamasıyla ortaya çıkıyor. Böylece başlangıçta yalnızca kendi hikayesini inandırıcı kılmak için çıktığı yolculuk, giderek toplulukları birbirine bağlayan gerçek bir çabaya dönüşüyor. Son ve en büyük kırılma noktası ise Yeni Birleşik Devletler hikayesinin artık destekçiler bulması ve Gordon'un bu sayede saygın bir unvan kazanmasıyla gerçekleşiyor. Bir araya getirdiği topluluklar ile Holnistlerin lideri General Bethlehem'in komutasındaki acımasız ordu arasında yaşanan çatışma, hikayenin seyrini değiştiriyor.

Kitaba dair öznel yorumuma gelecek olursam, Postacı'nın büyük bir potansiyel barındırmasına rağmen bu potansiyeli gerçekleştirmekte yetersiz kaldığını düşünüyorum. Yazar; özgün bir fikir bulmak, bu fikir etrafında bir atmosfer yaratmak ve yarattığı atmosferi akıcı bir dille anlatmak gibi konularda benden geçer not aldı. Kitabın kendine has bir atmosfere sahip olduğunu daha ilk bölümlerinden itibaren anlamak mümkün. Bu durum özellikle okurun daha önce karşılaşmadığı yeni bir evrenin konu edildiği eserlerde kitaba artı puan kazandırıyor. Ancak bana kalırsa kitabın temel sorunu, yazarın kurgunun çatısını yeterince sağlam oluşturamaması. Bu ne demek? Yazarın özgün bir kurgu oluşturduğu açık ancak bu kurgunun sınırlarını ve okur için yabancı olan kavramları yeterince net ortaya koyamadığını düşünüyorum. Olayları, karakterleri ve toplulukları, hatta biraz daha derine indiğimizde bu yapıların arkasındaki felsefeyi bile oluşturabilmiş. Ancak bütün bu unsurları bir araya getirip tutarlı bir bütün haline getirme aşamasında ortaya bir karmaşa çıkıyor. Bunun da kurguyu zayıflattığını düşünüyorum.

Kitap dört bölümden oluşuyor. İlk bölümde olayların genel çerçevesini öğrendiğimiz için kitabı merakla okudum. İkinci bölümde kurgunun yön değiştirmeye başladığını görmekle birlikte kitabın temel felsefesine dair de fikir edinmeye başladım. Ancak özellikle üçüncü bölümde tam anlamıyla bir karmaşa hakimdi. Yukarıda sözünü ettiğim ''çatı sorunu'' da kendini asıl burada göstermeye başladı. Bana kalırsa yazar, kurgunun ana hatlarını en başından itibaren kendi zihninde daha net belirlemiş olsaydı olay örgüsü de çok daha derli toplu ilerleyebilirdi. Burada yazarın bütün bu ayrıntıları okurla paylaşması gerektiğini söylemiyorum. Bir yazarın, okurun karşısına çıkarmadığı ayrıntılar da dahil olmak üzere, nasıl bir hikaye anlatacağına dair kendi içinde tutarlı bir plana sahip olmasından söz ediyorum. Ancak bir noktadan sonra bazı olayların, sanki ''suyundan da koyalım'' anlayışıyla, gereksiz yere kurgunun içine dahil edildiğini düşünüyorum.

Bazı kurgular, yazarın bilinçli tercihi doğrultusunda karmaşık bir yapıya sahiptir. Üstelik bu karmaşanın yazarın anlatım tarzından veya kurguyu planlama biçiminden kaynaklandığı da anlaşılır. Ancak bana kalırsa bu kitapta karmaşadan ziyade bir özensizlik hakimdi. Bu nedenle de belirli bir noktadan sonra kitaptan koptum. Hatta okumaya ara verseydim muhtemelen yeniden elime almak istemeyecek, okuma sürecim giderek uzayacak ve kendimi bir okuma tıkanıklığının içinde bulacaktım. Kitaptaki (post) Amerikan rüyası temasından da hiç hoşlanmadım. Tamam sizsiniz abi, sizsiniz; yeter be! (Amerikalılara.)

Kitaptan büyük beklentilerim olmasa da, adını ve ününü bildiğim bir eser olduğu için daha başarılı olmasını beklerdim. Buna rağmen okuduğuma pişman değilim. En azından ne anlattığını öğrenerek merakımı gidermiş oldum diyelim. Kitabın Kevin Costner'ın yönetmenliğini üstlendiği 1997 yapımı Haberci (The Postman) isimli bir film uyarlaması da bulunuyor. 

Kitaplarla kalın.

Sapık (Robert Bloch) | Kitap Yorumu

Yazar: Robert Bloch, Çevirmen: Ömer Ezer,
Yayınevi: İthaki Yayınları

Ed Gein isimli gerçek bir seri katilin yaşamından ilham alınarak oluşturulmuş kurguda bizleri, Norman Bates isimli ana karakter karşılar. Günün sıradan bir anını sahneleyen kitabın giriş bölümünde, Norman'a dair birkaç ipucu edinme imkanı buluruz. Okuduğu kitaba kendini kaptıran Norman, dışarıdan gelen yağmur sesinden dahi irkilmektedir. Onun kendine ayırdığı bu sıradan anı bir şeyin bozmasından endişelendiğini görürüz: Annesinin gelişinin. 

Norman kırklı yaşlarında yetişkin bir adam olsa da, tüm yaşamını annesinin gözetiminde geçirmiştir. Annesiyle birlikte motel işleterek geçimini sağlar. Norman'ın kitap okumayı sevdiğini görürüz. Dahası, okuduğu bu kitaplar üzerine fikir de yürütür. Norman'ın düşünce dünyasının çarpıklığı, okuduğu yetişkin kitaplarından öğrendiği fikirler ile dini saplantısı olan annesinin fikirlerinin bir karışımından meydana gelir. 

Bir gün bu motele çalıştığı işyerinden para kaçıran Mary'nin yolu düşer. Mary yirmili yaşlarının ortalarında genç bir kadındır. Nişanlısının yanına giderken yağmurlu yolda kaybolan Mary, kendisini bu ıssız pansiyonda bulur. Mary, Norman'ın normal bir yaşantısı olmadığını verdiği tepkilerden ve anlattıklarından çıkarır ancak üzerinde durmaz. Buna karşın Norman, kadınlarla iletişim kurabilen bir adam değildir ve pek müşterisi olmayan bu motele yolu düşmüş bu genç ve güzel kadın fazlasıyla ilgisini çeker. 

Genç kadının odasını gözetler ancak Norman'ı gözetleyen başka biri daha vardır. Anne, Norman'ı suç üstünde yakalamıştır ve bu günahın bedelini genç kadın ödeyecektir. Çünkü Anne'nin kuralları kesindir ve bu kuralları bozacak herhangi bir farklılık, anne oğulun yaşamını etkilemeden ortadan kaldırılmalıdır.

Kitapta ön planda cinayete kurban gitmiş genç bir kadının başına neler geldiğine dair olayları okurken, arka planda bizleri Norman ve Anne'nin sıradışı yaşamına dair gizemler beklemektedir.

SPOILER!

Norman dini konularda uç takıntılara ve tabulara sahip bir anne ile büyümüş orta yaşlı bir adam. Norman doğduğunda onları terk eden babası nedeniyle Anne figürünün oğluyla sağlıksız bir bağ geliştirdiği ifade ediliyor. Anne oğul arasında psikodinamik açıdan Oedipus kompleksi (Ödip Kompleksi) teması işlenmektedir. Norman'ın annesi cinsiyetler konusunda da takıntılı fikirlere sahiptir ve kadın erkek ilişkilerine, insan bedenine ve cinsiyet temasına günah bakış açısıyla yaklaşan ve Norman'ı da cinsiyetler konusunda korkuyla büyütmüş bir kadındır. 

Annesinin Norman'ın bir yetişkinin bilincine sahip olmasını istemediğini ve bunu Norman'ın bebekliğinden gençlik yıllarına dek çeşitli manipülasyonlarla adamı kendine patolojik açıdan bağımlı hale getirerek yönettiğini görürüz. Norman annesinden habersiz karar alamayacak şekilde onun yörüngesinde bir yaşam sürer. Ancak cinselliğin günah olduğu konusunda katı fikirlere sahip annesinin evlilik dışı bir şekilde bir adamla ilişki yaşaması ve Norman'ın buna şahit olması, Norman'ın annesine karşı olan saplantısını tetikler. Böylece Norman, annesi ve birlikte olduğu adamı intihar süsü verecek şekilde öldürerek ilk suçunu işler. Bu ilk suç, Norman'ın diğer suçlarına da zemin hazırlayacaktır. 

Norman annesinin kaybıyla baş edemez ve onun cesedini mezardan çıkararak bedenini tahnit eder. Böylece Norman'ın annesi onun zihninde ''Anne'' figürü olarak yaşamaya başlar ve karşısındaki ölü beden de onun bu senaryosunda ona yardım eder. Norman artık işlediği cinayetler için kendisini sorumlu tutmak zorunda değildir. Ona göre cinayetleri Anne işler, Norman ise hayırlı bir evlat olarak Anne'nin arkasını toplar. Bu noktada Norman'ın kişilik bölünmesi yaşadığını görürüz. Norman'ın eylemlerini şekillendiren olayları üç kişiliği yönetir: Norman'ın günlük yaşamını mümkün olduğunca az sorunla geçirmesini sağlayan yetişkin benliği, eylemlerini yöneten baskın benlik olan Anne benliği ve yetişkin Norman ile Anne arasında köprü görevi gören Çocuk benliği.

Norman'ın aynaya bakamaması da bu noktada dikkate değerdir. Bu durumda Norman'ın çocukluk ve gençlik yıllarında annesinin onun zihnine dikte ettiği fikirler sonucunda gelişen günah algısı belirleyici neden olduğu gibi, Norman aslında kendisini görmeyi de istemez. Çünkü annesini öldürmesinin suçluluk psikolojini yaşamamak için zihninde bir Anne benliği yaratmıştır ve o benlikten kopmak bir yana, o benliğin zihnindeki baskınlığını yitirmek bile Norman için bir varoluş problemi halini almış durumdadır.

Yetişkin Norman kendisinin Anne'den farklı bir kişilikte olduğunu düşünür. Hatta Anne'nin fikirlerinin hatalı, hasta düşünceler olduğunu ifade eder. Ona göre Anne sahiden de hastadır ve Norman iyi bir evlat olmasa akıl hastanesine kapatılması gerekmektedir. Norman annesinin tedavi olmamama halini de kendi üzerinden bir iyi evlat eylemi olarak değerlendirir. Ne olursa olsun Norman Anne'yi bırakamaz. Çocuk benliği Anne'ye daima muhtaçtır ve Anne benlik ile yetişkin Norman ne zaman karşılaşsa, Çocuk benlik ortaya çıkarak yetişkin Norman'ı baskılar. Yetişkin Norman bu nedenle de Anne'den kopamaz ve zihninin direksiyonunu ona verir.

Öte yandan yetişkin Norman annesinin yasakladığı ve günah kabul ettiği şeylere ilgi duymaktadır. Okuduğu kitaplar, cinselliğe olan suçluluk duygusuyla karışmış merakı ve ölmüş hayvanları doldurma (tahnit) ''hobisi'' buna örnektir. Bu durumu yetişkin Norman'ın Anne'ye bir çeşit başkaldırısı olarak da okuyabiliriz. Böylece Norman Freudyen bir bakışla id-ego-süperego arasında da denge kurmaktadır. Norman aslında topluma uyum sağlayan bir adam olduğunu düşünür. Toplumsal düzeni bozmasına neden olan durum, Anne'nin hasta olmasıdır. Anne Norman'dan kopamaz, bu nedenle de Norman Anne'den kopamaz.

Norman cinayetlerini annesinin elbiselerini giyip, onun gibi makyaj yaparak gerçekleştirir. Kendine geldiğinde ise yine Anne'nin arkasını toplayan bir ''hayırlı evlada'' dönüşür. Bu durum sırrı açığa çıkana kadar sürer. Kitaptaki gizem ve merak unsurlarını diri tutan da temelde budur. Kitabın ilk yarısında bir cinayet vakasının çözümüne dair bir kurgu akışını takip ederiz. Ancak olaylar geliştikçe fark ederiz ki, aslında okuduğumuz psikolojik bir vakanın öyküsü.

SPOILER BİTTİ!

Her ne kadar Norman karakteri Ed Gein'den ilham alınarak oluşturulsa da, gerçek yaşamdaki seri katilin suçları çok daha kan dondurucu bir boyutta diyebilirim. Bu bakımdan kitabın direkt olarak gerçek bir yaşam öyküsüne dayanmadığını ancak bu patolojik vakadan ilham alınarak yeni bir karakter oluşturulduğunu vurgulamakta fayda var. Kitabın ayrıca 1960 yapımı yönetmenliğinde Alfred Hitchcock'un yer aldığı Sapık (Psycho) isimli ünlü bir film uyarlaması bulunmaktadır. 

Benim kitaba dair fikrime gelecek olursak, kitabı fazlasıyla ilgi çekici bulduğumu söyleyebilirim. Bunda yazarın kurduğu anlatı çatısının da payı büyük. Olaylar geniş bir perspektiften başlayarak meselenin özüne ineceğimiz açıdan daralarak ilerliyor. Bu durum da yukarıda dediğim gibi kitaptaki merak ve gizem unsurlarını diri tutan bir etken. Kitabın akıcı bir anlatımı ve sürükleyici bir kurgu akışı bulunuyor. Anlatıcılar arasında değişimin yer alması ise kitaba sanki bir filmin sahnelerinin geçişini izlermişim gibi bir dinamiklik katmış. Bu durumu ayrıca beğendiğimi belirtmeliyim.

Kısa sürede okuduğum ve oldukça ilgi çekici bulduğum bir kitaptı. Sapık, suç-korku türü içerisinde kendine önemli bir yer edinmiş metinlerden birisi. Konusu ilginizi çektiyse sizler de göz atabilirsiniz.

Kitaplarla kalın.

Truva Tanrıçası - Tanrıça Çağırma Serisi 6 (P. C. Cast) | Kitap Yorumu

Yazar: P. C. Cast, Çevirmen: Gizem Onat,
Yayınevi: Pegasus Yayınları

Jacky ve Kat kızlar gecesinden sonra bir trafik kazasında yaşamlarını kaybedeceklerini bilemezlerdi. Tabii antik dünyada yaşayan iki genç kadının bedeninde uyanıp karşılarında üç Tanrıçayı göreceklerini de. Hera, Athena ve Venüs (kendisine Afrodit denmesinden hoşnut olmadığını sıklıkla belirtmiştir) Truva Savaşı'nın uzamasından hoşnut değillerdir. Ancak Olimpos'ta ikinci bir savaş çıkarmamak için bu düşüncelerini kendilerine saklayarak Zeus'un ruhu duymadan savaşı bitirmenin planlarını yaparlar.

Rivayet odur ki, ünlü Truva Savaşı'nın fitili üç güzeller yarışması ile ateşlenmiştir. Hani şu elma olayıyla. Deniz tanrıçası Thetis ile ölümlü kral Peleus'un Olimpos'taki düğününe, nifak ve anlaşmazlık tanrıçası Eris davet edilmez. Bilirsiniz ki böyle herkesin katıldığı büyük davetlere çağrılmayan, üstüne kötü şöhretli hanım ablalarımız, yani karakterlerimiz bunun intikamını muhakkak alırlar. Eris de boş durur mu, ''ooooo bu görkemli düğünde de ben hariç her güzel varmış'' diyerek düğün salonunun ortasına üstünde Grekçe ''En Güzele'' (Kalliste) yazan altından bir elma fırlatmaz mı... 

Hani efsane bu ya, elmayı gören üç Tanrıça; Olimpos tanrılarının kraliçesi baş tanrıça Hera, savaş ve bilgelik tanrıçası Athena, aşk ve güzellik tanrıçası Venüs elmanın kendisine ait olduğunu iddia eder. Olayın çözümü için baş tanrı Zeus'a baş vurulsa da, Zeus aman şimdi hanımla -Hera ile- başımız derde girmesin diyerek Truva Prensi Paris'i hakem olarak seçer. Bunun üzerine üç tanrıça da Paris'e kendisini seçmesi için rüşvet sunarlar. Hera, Avrupa ve Asya'nın krallığını, mutlak gücü; Athena, savaşta yenilmezliği ve bilgeliği; Venüs dünyanın en güzel ölümlü kadını olan Spartalı Helen'in aşkını vaat eder. Paris hangisini kabul etmiş dersiniz... Dünyanın en güzel kadını olan Helen'in aşkını. Tabii ortada ''küçük'' bir sorun vardır... Helen zaten Sparta Kralı Menelaos'un eşidir. Böylelikle on yıl sürecek olan Truva Savaşı başlar.

Kitapta bu üç güzel efsanesi bu kadar uzun uzun anlatılmıyor ancak savaş nereden nasıl çıktı, olaylar nasıl gelişti anlamamız için ben yorumumda ayrıca bu konuya değinmek istedim. Kitaptaki olaylar savaşın son yıllarında yaşanıyor. Buna göre hani en güzel kim yarışmasının ortaya atıldığı deniz tanrıçası Thetis'in düğünü vardı ya, işte o deniz tanrıçasının oğlu Akhilleus'un (Aşil) yaptığı seçim sonucunda bitmeyen savaş olayını konu alıyor. Homeros'un ünlü İlyada destanının başkahramanı olan Aşil, kendisine sunulan iki kadersel yoldan birini seçerek adını gücün, gururun ve kaçınılmaz insan yazgısının en büyük sembolü olarak edebiyata ve tarihe kazımıştır.

Efsaneye göre Zeus Aşil'e iki kader yolu sunar. Buna göre ilk yol kısa ve şanlı bir hayattır. Aşil'e insanüstü bir savaşçının gücü bahşedilecek ve Aşil bu güçleriyle savaşıp Truva Savaşı'nı kazanarak adını çağlar boyu unutulmaz kılacaktır. İkinci seçenekte ise Aşil evli, mutlu, çocuklu sıradan ama uzun bir hayatı sevdikleriyle paylaşacak ancak adı yüzyıllara kazınmayacak ve bir savaşçı olarak anımsanmayacaktır. On altı yaşındaki delikanlı ilk seçeneğin üstüne atlar ve böylelikle azılı savaşçının bedenine yerleşmesine izin verir. Ne zaman ki Aşil öfke ve tutku gibi kontrol etmekte zorlanacağı yüksek duygular hissetse, savaşçı onun bedenini ele geçirir ve artık Aşil bedenine dair kontrolünü kaybederek etrafında ne ve kim varsa yakar yıkar, öldürür. Duyguları olmayan acımasız bir yaratığa dönüşür.

Tanrıçalar, bilhassa aşk tanrıçası Venüs, yaşadığı modern dünyada özellikle de öfke kontrol problemi üzerine uzmanlaşmış çift terapisti ve psikolog Kat'in, Aşil'in bu duygu durum kontrolsüzlüğünü çözmesinde ona yardım edebilecek önemli bir kişi olduğunu düşünür. Tanrıça tam da genç kadını bu görev için seçmişken Kat'in arkadaşı Jacky ile birlikte ölmeleri, planda bazı oynamalara neden olur. Eş zamanlı olarak antik çağda iki başka kadın daha hayatını kaybetmiştir. Kat'in ruhu Truva prensesi Poliksena'nın, Jacky'nin ruhu ise prensesin hizmetlisi Melia'nın bedenine yerleştirilir. Böylelikle iki modern dünyalı kadın yeni bedenlerinde antik dünyadaki Truva Savaşı'nı aşkın rehberliğinde bitirme görevini üstlenmiş olurlar. Kitap boyunca da bu mitolojik öyküyü romantik bir yeniden uyarlama olarak okuyoruz.

Tanrıça Çağırma Serisi'nin her kitabında farklı tanrıçaların farklı ölümlü kadınlar ile yaptıkları anlaşmaların öyküsünü okuyoruz. Bu bakımdan serinin kitaplarını kronolojik bir sırayla okuma şartı bulunmuyor. Bu kitabı olayların farklı bir zaman diliminde geçmesi ve bir efsaneyi konu edinmesi nedeniyle merak edip okumaya başlamıştım. Tabii bir de üç büyük tanrıçayı birden kitapta görmek hoş bir durumdu. Akıcı bir anlatım ve sürükleyici bir kurguya sahip. Öte yandan bu serinin özgünlüğünü genel olarak seviyorum. Yunan mitolojisine ilginiz varsa ve romantik türde kitaplar okumaktan hoşlanıyorsanız bu seri hoş bir alternatif olabilir. Bu kitabı ise genel olarak beğenmekle birlikte olayların çok daha geniş bir ölçekte işlenme potansiyeli varken, yazarın bunu değerlendirmediğini düşünüyorum. Bir yerden sonra sadece Aşil'in cinsellik sorunlarını Kat'in bir terapist olarak çözmesini okur oluyoruz. Höhhh ama yani... Yine de kitaba kötü diyemesem de, beklentimi karşılayabileceği potansiyeli çok daha yüksekti diyebilirim. Bunun dışında kitabı okurken bolca güldüm. Özellikle de Jacky'nin sahneleri gerçekten komikti.

Kitaplarla kalın.

Tanrıçalar Serisi: Psike.

 

Psike bir kralın üç kızından en küçüğü ve en güzelidir. O kadar güzeldir ki bu genç kız, onun güzelliği dillere destan olmuştur. Dilden dile dolaşan prensesin güzelliği diğer ülkelere dek yayılır. Öyle ki başka ülkelerdeki insanlar bile Psike'yi görmek için uzun yolculuklara çıkmayı göze alırlarmış. İnsanlar artık aşk ve güzellik tanrıçası Afrodit'in (Venüs'ün) tapınaklarını ziyaret etmek yerine, Psike'nin güzelliğini görmek için saraya gider olmuşlar. 

Psike herkesin hayranlığını kazanan güzelliğine rağmen kimseye pas vermeyen bir kızmış. İnsanların ilgisini mi severmiş, kendi ilgisini akıtacak birisini mi bulamazmış bilinmez... prenses tüm bu dillere dolanan güzelliğine rağmen yalnızmış. Prensesin onun kadar güzel ve talipli olmayan ablaları evlenmişken, o, aşıklarıyla ilgilenmezmiş bile. Prensesin bu gururlu tavrı insanların ona olan ilgisini azaltmak şöyle dursun, prensesin daha da çok arzulanmasına neden olurmuş. Tahmin edersiniz ki bu durum Afrodit'in hiç de hoşuna gitmemiş. Ne cüretle bir ölümlü kendisinin tahtını gölgelemeye kalkarmış! Tanrıça, bu ölümlü genç kıza bir ders vermeye karar vermiş.

Tanrıça yanına oğlu aşk tanrısı Eros'u (Cupid) çağırmış ve ona Psike isimli bu ölümlü kızı yeryüzünün en çirkin adamına aşık etme görevini vermiş. Tanrıçasından emrini alan genç tanrı, altın oklarını omzuna atarak yeryüzüne inmiş. Bu okların bir ucu sivri ve aşka bulanmışken, diğer ucu küt ve değdiği kişide nefret hissi uyandıran güçteymiş. Eros gençliğinin verdiği zıpırlıkla yeryüzünün insanlarını aşk oyununa çekmeye bayılan bir ölümsüzmüş. Bu nedenle de annesi Afrodit'in görevini başı üstüne kabul ederek kendini yeryüzünün kalabalığına atmış. Neredeymiş şu ölümlü prenses... onu buldu mu dünyanın en çirkin adamının peşinden koşması için aşk okunu prensesin tam kalbine nişan alacakmış. Ancak o da ne... genç tanrı bu güzel prensesi gördüğü anda ona ilk görüşte aşık olmuş. Sonra da, hadi hadi artık tahmin edersiniz ki, genç prensesi dağın başındaki bir saraya kaçırmış...

Bu saray, içinde her şeyi olan görkemli ve sihirli bir saraymış. Sarayın çevresi ıssız ve ormandan ibaretmiş. Prenses, aşk tanrısıyla sarayda kalmayı kabul etmiş. Ancak onun ne bir ölümsüz olduğundan haberdarmış, ne de yakışıklı tanrı Eros olduğundan. Eros prensese aşkını sunmuş ama ondan karşılığında bir şey istemiş: ''Görmeden sev beni...'' Eros yalnızca geceleri sevgilisiyle buluşur ve ona mum ışığını dahi yakmayı yasaklarmış. Kimliğini güzel prensese hiç açık etmeden prensesle güzel zaman geçirir ve gün doğmadan saraydan ayrılırmış. Prenses, kimseye kalbini açmayan ve bu nedenle tanrıçanın öfkesini üzerine çeken şu ketum prenses, Eros'un dediğini yapmış. Gözlerini yummuş, karanlığı kabul etmiş ve sevgilisiyle sadece onu göremediği zamanlarda buluşmuşlar.

Gel zaman git zaman güzel prensesin ablaları kardeşlerini bulmuşlar. Bu ablalar küçük kardeşlerini hep içten içe kıskanan sinsi insanlarmış. Prensesin bu kocaman sarayda ona çok aşık bir adamla yaşadığını öğrendiklerinde de kardeşlerini çok kıskanmışlar ve prensesin aklına türlü çeşitli şüpheler sokmuşlar. Belki de çok çirkindir, demiş ablalardan birisi, bu nedenle de kendini sana göstermiyordur. Hatta belki de, demiş dehşetle bir diğeri, bir canavardır da seni kandırıyordur!

Tüm bu korku dolu tahminler prensesin kalbine sinmiş. Artık sevgilisini görmeden içi asla rahat edemezmiş. Kalbini yiyip kemiren şüpheden kurtulmasının tek yolu, karanlıkta beliren aşkını gözleriyle görmekmiş. Bir gece yine karanlık iyice çöktükten sonra Eros prensesinin yanına gelmiş. Birlikte zaman geçirmişler. Genç tanrı artık prensese güveniyormuş, onun kendisine verdiği sözü tutacağına kalbinde şüphe taşımadan inanmış. Eros, prensesin yanında uykuya dalmışken, prenses ablalarından aldığı gaz lambasının ışığını sevgilisinin yakışıklı yüzünde gezdirmiş. Karşısında bir canavar görmeyi beklerken, yeryüzünün en soluk kesici erkeğini gördüğü anda nefesini tutmuş. Sevgilisini daha yakından her detayıyla görmek istemiş. Onu incelemiş incelemiş... Prenses yaşadığı şokun alıklığıyla, pardon heyecanıyla, elindeki lambanın kızgın yağını genç tanrının omzuna damlatmış. Bunun üzerine aniden uykusundan uyanan Eros, aşkına tek bir kelime etmeden oklarını da yanına alarak oradan uçup gitmiş.

Eros'un ortadan kaybolmasıyla aşkın getirdiği büyü bozulmuş. Ortada ne büyülü bir saray kalmış, ne eşyalar. Yalnızca Psike. Ormanın ıssızlığında bir başına kalmış güzel prenses... Prenses ağlamış, ağlamış. Ne kadar ağlarsa ağlasın sevgilisi ona yanıt vermemiş, geri dönmemiş. Sanki yokmuş gibi, sanki hiç var olmamış gibi kaybolmuş. Prenses çok pişman olduğunu yakarmış. Göklere yakarmış, mabetlerde yakarmış ve şans istemiş. Tek bir şans daha istemiş... Tanrılardan ona yardım etmelerini tüm varlığıyla istemiş. Günler ve gecelerce. Çünkü yaşadığı acı, dayanılmazmış. Bu acı, prensesin artık boş kalan kalbinde yankılanmış. Bu nedenle de ayakları prensesi ondan hala hoşlanmayan kayınvalidesinin, tanrıça Afrodit'in sarayına dek götürmüş. Bu, Psike için bile, dünyanın en budalaca kararıymış. 

Afrodit Psike'ye merhamet etmek şöyle dursun, ona resmen saldırmış. Prensese hiç acımamış, onu bir dilenciye döndürene dek hırpalamış. Madem prenses kendisini yalnız hissediyormuş, tamammış, Tanrıça hala güzel olan prensese iki arkadaş vermiş: Can sıkıntısı ve hüzün. Artık senin yoldaşların bu iki arkadaş olacak demiş hiddetle. Prensesi kölesi yapmış. Prenses, kalbindeki devasa ağırlıkla her şeye göz yummuş. Tek isteği, kaybettiği aşkıymış. Varken kıymetini göremediği bu aşk, yokluğuyla kalbinde taşlar kadar ağır bir hal almış. O kadar ağırmış ki bu aşkın boşluğu, genç prenses bu boşluktan kurtulmak için sesini çıkarmamış. Umut etmiş... Aşkını bir kez de olsa yeniden kalbinde hissedebilmek için ona yapılan tüm haksızlığa rağmen sadece... umut edebilmiş.

Afrodit'in işkenceleri bitmemiş. Eğer ki aşkını istiyorsan demiş ağzından çıkan kelimeleri pür dikkat dinleyen prensese, sana verdiğim görevleri yerine getirmelisin. Bu görevler tabii ki bir ölümlünün asla yerine getiremeyeceği imkansızlıktaymış. Tanrıça prensesin çaresizliğiyle eğleniyormuş. Prenses artık o kadar da ilgi çekmiyormuş, çünkü meşgulmüş. İnsanlar prensesi değil, yeniden güzellik tanrıçasını ziyaret ediyor ve onu anıyorlarmış. Tanrıça bu keyifle prensese görevlerini sıralamış.

Prensesin dört görevi varmış. İlk görev buğday, arpa, mısır vb gibi tahılların birbirine karışan tohumlarını gün doğumuna dek ayırmakmış. Prensesin bu görevi, üstelik bu kadar kısa sürede, tek başına tamamlaması mümkün değilmiş. Prensese karıncalar yardım etmiş. Prenses her şeyi tek başına yapmak zorunda olmadığını fark etmiş; yardım almak onu aşkına bir adım daha yaklaştırmış.

Prensesin ilk görevi tamamladığını gören tanrıça ciddileşmiş ve ona ikinci bir imkansız görev vermiş. Tanrıça, prensesten vahşi ve saldırgan altın postlu koçların yünlerini getirmesini istemiş. Psike'nin bu öfkeli koçları tek tek yakalaması mümkün değilmiş. Bir nehir perisi yorgun prensese akıl vermiş; ''koçların peşinde koşturmak yerine bekle...'' Böylece prenses uygun anı beklemiş ve oradan oraya koşup yorulmuş koçların ağaç dallarına takılan yünlerini toplamış. Prenses, her zaman için en büyük enerjiyi harcamanın ona başarıyı getirmediğini anlamış. Önemli olan, akıllıca davranmakmış.

Prensesin üçüncü görevi, Styx Nehri'nin suyunu getirmekmiş. Bu nehir ulaşılması imkansız bir konumdaymış. Prenses kayalıkların tepesindeki bu su kaynağına tek başına ulaşamayacağını düşünürken bir kartal ona yardım etmiş. Bu kartal baş tanrı Zeus'un kartalıymış. Kartalın yardımıyla prenses üçüncü görevini de yerine getirmiş. Kader, prensesin çabasını destekliyormuş.

Prensesin tüm görevleri yerine getirdiğini gören tanrıça bu durumdan hoşnut değilmiş. Bu nedenle de prensesi zayıf noktasından yakalamaya karar vermiş. Ondan kendisine yeraltı kraliçesi Persephone'un kutusunu getirmesini istemiş. Prensesin son görevi için yerin yedi kat altına, yaşayan bir insan olarak ölüler diyarına, inmesi gerekmekteymiş. Prenses aşkı için bu yolculuğu da göze almış. En derinlere kadar inmiş ve Tanrıça Persephone'dan söz konusu güzellik kutusunu almış. Persephone prensesi uyarmış, ''bu diyardan çıkana kadar sakın kutunun içine bakma.'' Ancak prenses, tanrıça Afrodit'in de tahmin ettiği gibi, merakına yenik düşerek kutuyu açmış ve kendisini sonsuz ölüm uykusu karşılamış.

Kutunun yaydığı büyüyle olduğu yere çöken prenses derin bir uykuya dalmış. Hiçbir güç onu uyandıramazmış gibi uyumuş uyumuş. Bu sırada aşkının kendisine ihanet ettiğini düşünen genç tanrı Eros'un yarası büyük oranda iyileşmiş, solgun bir ize dönüşmüş. Bundan olacak aklına sevgilisi gelmiş. Sevgilisinin aşkı için katlandıkları kalbini acıtmış. Şimdi de yük taşıma sırası aşk tanrısındaymış. Ölüm uykusundaki prensesini bulmuş ve onu kollarının arasında göklere çıkarmış. Tanrı Zeus'a ona yeniden hayat vermesi için yalvarmış. Yaşananları uzaklardan izlemiş olan Zeus, ölümsüzlük içeceği olarak bilinen ambrosia'dan prensese içirilmesini kabul etmiş ve böylece ölümlü prenses, bir tanrıça olarak yeni ölümsüz yaşamına gözlerini açmış.

Bu hikaye bizlere uzun bir yolculuk sonrasında kalbindeki aşkla ölümsüzlüğe ulaşan ruh (psike) ile ancak tam bir inançla istendiğinde ulaşılabilen aşkın (eros\ cupid) öyküsünü bir mit üzerinden anlatmaktadır. Eros sevgilisinden ilk bakışta anlamsız, hatta haksızlık gibi görünen bir şey ister. Eros'un prensese verdiği maddi ve manevi tüm zenginliğin arasında ondan istediği tek bir şey vardır: İnanç (sadakat). Bize inan, der prensese. Beni görmeden, bize inan... Ancak prenses çok gençtir. Bir ölümlü için bir ölümsüzün sonsuz bilgeliği, bu ölümsüz en oyuncu ölümsüzlerden biri olan zıpır aşk tanrısı olsa bile, deneyim elde etmeden anlaşılamaz. Bu deneyimi Psike, kalbinde başlatır. Aşkı onun sözünü tutmamasıyla, şüphesiyle, uzaklara uçup gittiği anda içinde orada olduğunu daha önce hiç fark edemediği bir boşluğu hisseder. Bu öyle bir boşluktur ki, Psike bu boşluğun ağırlığıyla delirecek gibi olur. 

Psike aşkı kör gözlerle aramaya başlar. Yeryüzünü gezer, mabetlerde gökyüzüne yakarır. Ölümlü ve ölümsüz her varoluşta aşkı görmeye çalışır. Daha evvel hiç düşünmeden verdiği tutmadığı sözde geçen aşkı, gözleriyle görmek istediği için kaybettiği aşkını kalbiyle görmeyi, çıktığı uzun ve zorlu yolculukta öğrenir. Bu yolculukta prensesin aşkına ulaşmasına diğer varlıklar da yardımcı olur. Prenses hiçbir zaman yalnız kalmaz. Hatta prensese zorluk olsun diye tanrıçanın prensesin zihnine yerleştirdiği hüzün ve can sıkıntısı bile genç ölümlünün yoldaşı olur. Bu dayanılmaz iki düşünce, genç kadının ruhundaki boşluğun ağırlığını o boşluğu görmeyi reddedemeyeceği kadar fazla arttırır. Böylece prenses, aşkı bulma hedefinden istese bile vazgeçemez. Acısı, bunu katlanılmaz kılar.

Psike bu yolculukta tutmadığı sözünün ne anlama geldiğini öğrenir. Bu söz yalnızca sevgilisine kapalı bir kalple verdiği öylesine bir söz değildir. Bu yolculuk prensesin kalbini açar. İnanç, işte, prenses tüm bu zorlu görevler yoluyla inanmayı öğrenir. Gözleri kapalı bile olsa, karanlıkta bile kalsa, istediği o aşka inanmayı öğrenir. Prenses hedefine aşıktır ve o hedefe giden yolun tek rehberi, inancıdır.

Prenses inandıkça, diğer ölümlü ve ölümsüz varlıklar da ona inanır. Hatta bir yerden sonra, prensesin ölümlü benliğinin bu yolculuğa katlanamadığı noktada bile, aşkı onun yanında biter. Prenses başarmıştır. Böylece prensesin inancı onu ölümsüz kılar. Prenses Psike'yi bir tanrıçaya dönüştüren inancın kaynağı budur: Ruhu.

Ben tanrıça mitlerinin ilkini kaleme aldığım bahar tanrıçası ve yeraltı kraliçesi Persephone'un hikayesini anlattığım şu yazımda da görüldüğü üzere, kahramanın yolculuğunu aşarak içindeki gücü keşfeden kahraman hikayelerini daha ilham verici buluyorum. Bu hikayeye dair kendi yorumuma göre Psike, tıpkı bahar tanrıçası Persephone gibi çıktığı yolculukta kendi benliğini keşfetmesi sonucunda bir tanrıçaya, bir ölümsüze, dönüşüyor. Bu hikayedeki aşk tanrısı Eros ise Psike'nin yolculuğunda ona rehberlik eden aynası, öğretmeni ve özünden gelen dileği konumunda yer alıyor.

Buraya kadar anlattığım kısım, Psike ile Eros mitinin her yerde üç aşağı beş yukarı görebileceğiniz ana hikaye kısmıydı. Yazımın bundan sonrasında ise bu öykünün bana düşündürdüklerinden hareketle kendi çıkarımlarımı açıklayacağım.

1. Afrodit gerçekten de zalim bir tanrıça olduğu için Psike'ye işkence mi etti?

Tabi ki hayır. Afrodit on iki büyükler arasında bana göre en kafa dengi olan tanrıçalardan birisi. Ayrıca o aşk, güzellik, çekim ve bereketin tanrıçası. Böyle küçük hesaplar peşinde koşmaz. Pek tabii ölümlülerin onun mabetlerini unutup ölümlü bir kızcağızın peşine takılmaları canını sıkmış olabilir ancak sırf bu nedenle de genç bir kıza, hele de müstakbel gelinine kök söktürmekle uğraşmaz. Keyfine bakar canım aaaaa, elin mızıklayan kızıyla ne uğraşsın koskoca tanrıça... 

Peki o halde tanrıça neden dolayı kızgındı veya kızgın gibi görünüyordu da Psike'yi bu kadar zorladı? Çünkü, Psike'nin yüreğinde muhtemelen aşk tanrıçasının bildiği bir dilek vardı. Bu dilek, aşktı. Psike kötü kalpliliğinden ölümlü taliplerini peşinden koşturmuyordu (sanırım); Psike, aşkı diliyordu ancak buna karşın bu dileğini bir kez bile Tanrıça'ya iletmedi. Ancak çok zorda kaldığında ona sığındı. Artık dayanamadığında... Bu nedenle de Tanrıça, bana göre, Psike'yi kaçtığı gerçekle yüzleştirdi. Kaçamasın, artık biraz bile kaçamasın diye, ona bu dileğinin yokluğunu da, gerçekleşme umudunu da dibine kadar hissettirdi. Emek vermesini sağladı. Yoksa Psike'ye kalsa sarayında somurtarak oturmaya devam ederdi... 

Peki o halde Tanrıça Afrodit'in oğlu Eros'a verdiği görev de neyin nesiydi? Ok kalbine saplandığı anda prensesin özgür iradesi bitecekti ve çirkin bir adama bir büyünün etkisiymişçesine okun etkisiyle aşık olacaktı. Neden Tanrıça bunu istemiş olabilir?.. Tanrıça, koskoca Tanrıça, muhtemelen çoğu şeyin farkındaydı. Dileğini ayaklı bir şekilde prensesin önüne götürdü: Aşkı.

2. Tanrıça Afrodit, Eros'un Psike'ye aşık olacağını biliyor muydu da böyle bir plan yaptı? 

Muhtemelen hayır. Bu ölümsüz bilinçler bazı durumları sadece öngörebilirdi. Ancak Tanrıça'nın bizzat bunu düşünerek oğlu adına karar verdiğini veya tahmin yürüttüğünü doğrudan söyleyemeyiz tabii ki. Burada yaptığı şey çift yönlü olabilir. Evet, tamam kabul, Tanrıça prensesi çirkin bir adama aşık etmek istemiş de olabilir. Ancak her şekilde ona aşkı gönderdiğini biliyoruz (öhöömmmm).

3. Eros Psike'ye neden ve kaç kere aşık oldu?

İki kere aşık oldu. Bu bariz görünen bir gerçek. İlkinde görünüşüne aşık oldu. Aşk tanrısı ölümsüz bir varlık olarak onun tüm benliğine belki ulaşabilir, onu görebilirdi ancak sonuçta o, aşk ve zevk tanrısı Eros... Bu nedenle Psike'ye yönelik olan ilk aşkı muhtemelen dış görünüşüne dairdi. Gerçek değildi diyemeyiz ancak ne o Psike'yi yeterince tanıyordu, ne de Psike onu. Bu nedenle de Psike'nin sözünü tutmamasını da, Eros'u ışık altında görünce sakarlaşmasını da bir noktaya kadar anlayabiliriz (kız haklıydı bu arada öhömmmm). 

Bundan dolayı Eros'un aşkının ilk etabı çabuk bitti. Sözün tutulmaması ile aşkın kör gözü açıldı (Psike aşk'ı ışıkta gördü) ve büyü bozuldu. Sonrasında prenses acı çekti. Bu acıdan sonra ölümlü bedeni işe yaramaz hale geldi. O beden yeryüzüne aitti, Eros'un gökyüzüne taşıdığı ve ölümsüz olan şey, prensesin ruhuydu. Prensesin aşkı için çabalaması sonucunda -her ne kadar bu çaba prensesin sözünü tutmamasının açtığı yarayı tam olarak iyileştirmese ve bu yaranın solgun izi Eros'un omzunda hep kalacak olsa bile- Eros onun bu ikinci seferde ruhuna aşık oldu. Sonsuza dek birlikte kalacağı da budur. -ki Psike'nin ruhu da güzeldi, hadi yine iyisin Erosss...-

4. Bu görevler de neyin nesiydi?

Prenses bu görevler vesilesiyle; diğerleriyle, kaderle ve bilinçaltıyla iletişim kurmayı öğrendi. Bu kız da hiçbir şey bilmiyordu vallahi... Afrodit bunları kötülük olsun diye değil; genç kızın hem burnu sürtsün, hem de olgunlaşsın diye Psike'den istemiş olabilir (bir varsayım).

5. Bu bir aşk öyküsü mü?

EVET. Aşk, özümüzden gelen bir itkidir. Bir hedefi başarıyla tutturmamızda bile onu isteme oranımız, o hedefin veya o hedefin getirilerinin benliğimizle sağladığı uyum önem taşır. Bu hikayede ise Psike bir hedefe yönelik olarak kendi benliğini saflaştırdı, zaten bunu yapmadan gökyüzüne yükselemezdi. Bu saflaşmadan kastım iyilik hali değil bu arada. Deneyim. Psike bu yolla bilinç farkındalığını arttırdı ve aşkıyla birlikte yükseldi. Geriye kalan tek şey; bütün bu acılar, görevler ve koşuşturmacalar aracılığıyla ulaştığı öz benliğiydi. Buna da zaten ''ruh'' adını veriyoruz.

Eksik Parça - Mara Dyer Üçlemesi 1. Kitap (Michelle Hodkin) | Kitap Yorumu

Yazar: Michelle Hodkin, Çevirmen: Dilan Toplu,
Yayınevi: Pegasus Yayınları

Mara, lise öğrencisi genç bir kızdır. Hayatında her şey genç bir kızın yaşantısının normalliğinde ilerlerken büyük bir kaza yaşar. Üç kişinin göçük altında kaldığı yıkımdan sağ kurtulan tek kişi Mara'dır ancak olaya dair hiçbir şey hatırlamaz. Arkadaşlarını kaybeden Mara, bu korkunç olayın ardından ailesiyle birlikte başka bir eyalete taşınır. Yeni okulunda da başından bela eksik olmayacaktır. Okula yeni gelen gizemli kız kontejanından öğretmen ve öğrencilerin dikkatini çeker. Bu öğrencilerin başında okulun havalı entelektüel çapkını Noah Shaw gelmektedir. Kitap boyunca hayal ile gerçeğin iç içe geçtiği bir kurguda Mara'nın yaşadıklarını okuyoruz. 

Olaylar Mara'nın arkadaşlarıyla birlikte gece yarısı gittiği metruk binaya dönüşmüş eski akıl hastanesinin çökmesiyle başlasa da, aslında her şeyin başlangıcı Mara ve iki arkadaşının ruh çağırma seansında gerçekleşiyor. Kızların eğlenmek için başvurduğu bu olayda Mara kötü ruhlar tarafından işaretleniyor mu, yoksa kızlar ruhlardan haber alarak geleceğe dair bilgi mi ediniyorlar kitabın sonuna geldiğimizde bile bu durum belirsiz kalıyor. Bu ruh çağırma olayının kazadan önce gerçekleşmesi ise kitap boyunca biz okurlara Mara'nın gördüklerinin halüsinasyonlarının ürünü mü, bir çeşit süper gücü mü, yoksa yalnızca bir lanet mi olduğunu düşündürüyor. 

Kitabı ilk kez lise yıllarımda okumuştum. O yıllarda muhtemelen çok da beğenmişimdir. Kitap genç yetişkin kategorisinde değerlendirilebilecek ilgi çekici bir kurguya sahip. Kitabı benzer tarzdaki kitaplardan ayıran durum ise özgün kurgusu. Tabii ki kitapta yine bizleri havalı-her şeyi bir çırpıda halleden çekici çocuk ile travmalı-olayların kilidini çözen gizemli kız ilişkisi, yeni bir ortama giren karakterin -özellikle de zengin okul çevresi- tarafından zorbalanması, lise öğrencisi herkesin arabasının olması (bak sen şu işe), doldurma romantiğimsi sahneler karşılıyor; karşılamıyor değil. Ancak bu tarz bir kurguyu uzun zamandır okumadığımdan mı bilmem, bu sahneleri okumak da bana gerçekten iyi geldi. Normalde artık bu tarz sahneleri okumaya inanın katlanamıyorum... 

Bu kitapta ise tüm bu ergenlik kurguları klişelerinin arka planında özgün ve gerilimli bir olay örgüsü yer alıyor. Ayrıca kitap ilerledikçe görüyoruz ki, Noah yalnızca genç kızların ilgisini çeken Don Juan olarak köşe yastığı gibi kurguda bulunmuyor. Noah da Mara'nın içinde bulunduğu durumu kavramasında öneme sahip bir figür. Bu ayrıntıyı sevdiğimi özellikle vurgulamalıyım. Çünkü bu sayede kurgu tipik bir lise kurgusundan ayrışarak kendi içinde karakter kazanıyor. Kitapta gotik bir hava da bulunuyor. Hatta yazar az daha zorlasaymış dark akademi tarzına da ufaktan girebilirmiş.

Bu arada şunu da eklemeliyim; kitabı lise yıllarımda okuduğumda eminim ki genç kızların sevgilisi olan Noah'tan ben de etkilenmişimdir. Ancak şimdi aradan geçen yaklaşık on yıldan sonra kitapta ilgimi çeken erkek karakter Noah asla olmadı, Mara'nın abisi Daniel oldu ahhahahaah. Daniel iyi çocuk, Noah kötü (görünen) çocuk. Daniel geleceğini önemseyen, sorumluluk sahibi, nazik, düşünceli, romantik yanları da olan, kız arkadaş konusunda seçici, sanat sepet işlerinden anlayan, üstüne komik ve uzun boylu bir arkadaş; daha ne... :) -Daniel'i övme paragrafımın sonu ahhahaha- Ah bir de ailesine bağlı, halden anlayan ve iyi bir abi. :) Bence iyi abiler, özellikle de kız kardeşine iyi abi olan abiler, hayatlarındaki kadına da saygılı olmak konusunda yeşil bayrak oluyorlar veya bana öyle geliyor bilmiyorum. Olumlu bir önyargım var bu konuda.

Kitabı ben severek okudum. Okuyamama sendromuna girdim gireceğim derken imdadıma yetişen, kendi türü içinde -dediğim gibi- öne çıkan özelliklere sahip sürükleyici bir kitap. Aynı zamanda Mara Dyer üçlemesinin ilk kitabı. Diğer kitapları da elimde bulunuyor ve en önemlisi olayların devamında ne olmuştu asla hatırlamadığım için kitapları sanki ilk kez okuyormuşum gibi bir merakla okuyacağım. Bu nedenle heyecanlıyım. 

Kitabın kapağı için ise ayrıca bir parantez açmak istiyorum. Böyle güzel kapaklı kitaplar her ne olursa olsun okurun iştahını açma özelliğine sahipler. Bu duruma eskiden daha çok dikkat ediyordum. Ancak hala, daha başka türlerde okuduğum kitaplarda da, aynı kitap farklı yayınevlerinden basılmışsa çevirmen faktörü kadar kitabın kapağının özenine de dikkat ederek okuyacağım kitabı buna göre özenli olduğu izlenimini aldığım yayınevinden alıyorum. Kapak bence bir kitapta önemli kriterlerden birisi. Yayınevinin işini özenli yapıp yapmadığını gösteriyor diye düşünüyorum.

Eğer ki ben dünyayı kurtaracağım, düşündüren kitaplar okuyacağım diyorsanız bu kitap o kitap değil :), ancak çerezlik ama yine de özgün bir kurgu okumak istiyorum diyorsanız -kitabın basit bir anlatımı olduğunu unutmadan- bu seriye göz atabilirsiniz.

Kitaplarla kalın.

Lilo and Stitch (Lilo ve Stiç) | Film Yorumu

Yönetmen: Chris Sanders, Dean DeBlois, Chris Sanders, Dean DeBlois 

Senarist: Chris Sanders, Dean DeBlois, Chris Sanders, Dean DeBlois

Yapımı: 2002 - ABD

''Arkadaşım olacak birine ihtiyacım var... Beni bırakmayacak biri. Belki bir melek gönderirsin... en güzel meleğini.''

Kaynak: Pinterest

''O'hana aile demektir. aile kimse geride bırakılmaz demektir. Fakat ayrılmak istersen, gidebilirsin. Ama ben seni hatırlayacağım. Giden herkesi hatırlarım.''

Lilo Hawai'de ablasıyla birlikte yaşayan yalnız bir kız çocuğudur. Anne ve babasının kaybından sonra içinde derin bir hüzün taşır. Küçük kız kardeşinin sorumluluğunu tek başına sırtlanan ablası ise fazlasıyla meşguldür. Üstelik Lilo, diğer kız çocuklarından farklı beğenilere sahip olması nedeniyle de dışlanır. Kayan bir yıldızın ardından tüm kalbiyle bir dilek, bir dua eder. Lilo tüm kalbiyle onu asla bırakmayacak bir arkadaş ister. Lilo'nun bu isteğine kulak misafiri olan ablası ona arkadaş olarak bir köpek sahiplenmeye karar verir. Ancak Lilo'nun ilgisini çeken evcil hayvan barınaktaki diğer hayvanlara hiç mi hiç benzemeyen tuhaf bir ''köpek'' olacaktır. Sadece yok etmeye programlanmış ve galaktik federasyonun peşinde olduğu dünya dışı varlık olan Stiç, Liloyla birlikte aile olmayı öğrenecektir.

Bu filmi çocukken izlemiş miydim hiç hatırlamıyorum ancak filmin öyküsünü bir şekilde hep biliyordum. Uzun zamandır izlemek veya tekrar izlemek istediğim bir filmdi. Filmi izlemeden evvel bile seveceğimi bilsem de, hem böyle eğlenceli hem de duygusal bir tarafı olan bir filmle karşılaşacağımı düşünmemiştim. İzleyicilerin kendilerinden parçalar bulabildikleri karakterlerin olduğu filmler hep nahif bir dokunaklı yan taşıyor ve sanırım en çok da bu doğal gelişen tanıdıklık hissi nedeniyle o filmler unutulmaz oluyor. 

''Ben kayboldum.''

Filmin öyküsü için her yerde okuyabileceğiniz basmakalıp bir ''sevginin iyi geldiği iki karakter'' -daha da fenası ''sevgi iyileştirir''- yorumunu yapmayacağım. Evet, bu iki karakter birlikte anılar biriktirerek sevgiyi keşfediyorlardı. Stiç yok etmeye programlı bir uzaylıydı; üstelik yapay bir canlıydı. Bir bilim adamının elinden çıkmış bir yaratık. Stiç'in adı bile yoktu. Bu ismi ona ilk dostu olan Lilo hediye etti. Stiç bir şeyi almanın ne demek olduğunu bilmiyordu ki bir şeyi verebilsin... Bildiği tek şey, ona tanımlanan verilerdi. Stiç, yeni şeyler keşfetti. Lilo sayesinde değil, Lilo ile birlikte geçirdiği yaşantılar vesilesiyle keşfetti. Lilo ve Stiç birbirlerine benziyorlardı. İkisi de kendilerini sürüden dışlanan ''çirkin ördek yavrusu'' gibi görüyorlardı. Evet gerçekten de farklı tepkiler verdikleri için ayrıştırılmışlardı. Bu süreçte aile kavramına bağlı kalan Lilo, Stiç'e öğrettiği bir arada olmanın sorumluluğunu bir yandan kendisi de benimsedi.

Lilo'ya dair en sevdiğim şey, diğer kız çocuklarından farklı şeyleri sevdiği ve biraz ''farklı'' biri olduğu için diğerleri tarafından dışlanmasına rağmen hiçbir zaman kendi özgün kimliğinden vazgeçmemesi ve sevdiği şeyleri sırf yargılanma korkusuyla bırakmaması oldu. Onun yapması gereken, kendini kabul ettirmek için olmadığı birine dönüşmek değildi ve bu küçük kız, çok üzüldüğü anlarda bile zaten bu gerçeği biliyordu. Lilo'nun ihtiyacı olan, yalnızlığın hırçınlığını üstünden atmaktı; tıpkı Stiç gibi. Bu noktada Stiç'in durumunun farklı olduğunu da belirtmekte yarar var. Stiç'in yaradılışı, doğası, kötüydü. Ancak bu kötülük madde madde yazılan bir kötülük değildi. Kötülük olgusunu var eden eylemler değişince, ortada kötülük de kalmaz. 

Her yıkıcı mizaçlı varlığın (insanın) değişebileceğine ben inanmıyorum. Bana göre insanlar kolay kolay değişmezler; sadece bazı özelliklerini kontrol altına almayı ancak kendileri çaba gösterirse öğrenirler. Ancak tabii bu bir çocuk filmi olduğundan bu durum filmde Stiç üzerinden daha toz pembe diyebileceğim bir anlayışla yansıtılmıştı. Ancak sevginin pek çok şeyi tek başına ''iyileştirmediğini'' değişimin sağlanmasının gerçek yaşamda bu kadar kolay ve kökten gerçekleşmediğini aklımızdan çıkarmamamız gerektiğini düşünüyorum. Hayat bunu büyüdükçe bizlere acı yoldan öğretir. 

Öte yandan birini sevmemiz için onun ''Tanrı'nın en güzel meleği'' olmasına da ihtiyacımız yoktur. Lilo'nun kalbinden geçen dilek, ailesini kaybetmenin verdiği travmadan ileri geliyordu: Onu asla bırakmayacak bir arkadaş. Dileğini dilerken bu küçük kız, diğer kız çocuklarının onu dışlamasına neden olan ''tuhaf şeyleri'' bir kenara bırakıp ''çok güzel'' bir arkadaş diledi. Ancak barınakta ilgisini çeken hayvan, herkesin garipsediği Stiç oldu. Burada insanı güldüren çok güzel bir durum var. Belki de Lilo'nun ''güzel'' tanımı, diğerlerinin aklına ilk gelen sıfatlardan oluşmuyordu; ya da belki de Lilo dileğinde geçirdiği ''en güzel melek'' kısmını sadece artık kabul görmek isteyen kırgın yanıyla öylesine söylemişti. Hangisi gerçeği yansıtıyor bilmiyoruz ancak bu durum da bizlere dostluğun, aile olmanın bu tip tanımlamalara bağlı olmadığını, ancak içimizde hissettiğimizde, birlikte yaşantı paylaşabildiğimizde ve birbirimiz için yapabileceklerimiz, verdiğimiz emek ölçüsünde birisiyle bağ kurabileceğimizi, o kişinin bizi bu ölçüde ''asla bırakmama ihtimalinin'' oluşabileceğini ve zaten çok sevdiğimiz birinin bizim için ''dünyanın eennnn güzel meleği'' olabileceğini gösteriyor.

''Bu benim ailem. Kendi başıma buldum. Küçük ve parçalanmış fakat hala iyi.''

Ben Lilo ve Stiç'in maceralarından çok keyif aldım. Yer yer duygulandım, bolca da güldüm. Bence her yaştan izleyicinin ilgisini çekebilecek çok güzel ve artık klasikleşmiş bir animasyon filmi.

Lilo & Stitch (2002) Trailer #1 | Movieclips Classic Trailers için tıklayabilirsiniz.

Hawaiian Roller Coaster Ride (From "Lilo & Stitch") için tıklayabilirsiniz.

Not: Bu film yorumu yazısı reklam değildir, film önerisidir.

Kedi (Nine Lives: Cats in Istanbul) | Belgesel Yorumu

 

Yönetmen: Ceyda Torun

Diğer Adı: Nine Lives: Cats in Istanbul

Tür: Belgesel

Yapım Yılı: 2016

''Hayat çok güzel. Ama yaşamasını bilirsen... Kalp gözün açık olursa sevebilirsin. Sevgiyle baktığın zaman her şey güzel. En ufacık bir kediden, bir kuştan, bir çiçekten zevk alırsan... ne diyim... dünyalar senin olur.''

Kaynak: Pinterest

''Sevdirmek istediğinde geliyor, sevdiriyor, gidiyor. Ben istediğimi yapamıyorum ama. Kuyruğunu tuttum, elimi ısırdı. Ama o kendi istediğini yapıyor. Benim için o, çok önemli. Özgürlüğüne dört dörtlük sahip çıkan bir kedi. Mücadeleci ruhu var. İnsanda olması gereken yapılara sahip.''

İstanbul'un kedilerini anlatan belgeselin baş aktörleri tabi ki kediler! Yardımcı oyuncular olarak ise kedilerin seçtiği insanları görüyoruz. Bu insanlar bizlere bağ kurdukları kedilerin mizaçlarını ve kendi bildikleri kadarınca onların hikayelerini anlatıyorlar.

Bu belgeseli uzuuunnn zamandır izlemek istiyordum. İzlemeyi niçin bu kadar ertelediğimi bilmemekle birlikte, bundan sonrasında her iyi hissetmek, nefes almak ve hayatın güzel yönlerini anımsamak istediğimde kedilerin dünyasını gözlemci bir dille işlemiş bu belgesele başvuracağımı biliyorum.

''Siz nasıl kediyi fark ederseniz, kedi de sizi fark eder. Bu çok karşılıklı bir şeydir. Sanırım bu biraz büyülüyor beni, bu kadar karşılıklı olması. Ayna gibi.''

Belgeselin yönetmeni ve yapımcısı Ceyda Torun'u tebrik etmeden geçmek istemiyorum. Kedileriyle ün yapmış bir ülkenin, hele de İstanbul gibi büyük bir şehrin, kedilerini konu alan yapımlar yapmaması çok tuhaf bir durum. Bu bakımdan bu belgesel kendi türü içinde eşsiz bir yere sahip. Bundan on yıl öncesinde çekilmiş olmasına karşın, kedilerin kendine has dünyasını ve insanlarla olan ilişkilerini dar kapsamlı da olsa kedilerin kendi doğal ortamlarında doğal koşullar çerçevesinde izleyiciyle buluşturması bakımından zamansız özelliklere sahip. Pek tabii on yıl içinde değişen şehrin durumunun kedilerin yaşantısına ve insanların kedilerle olan ilişkisine etkisini de sorgulamak gerekli.

''Bunlar insanı aşık ediyorlar...''

Kediler özgür varlıklar. Sanırım onları en çok bu nedenle seviyorum. Özgür olmalarını, gizemli olmalarını, ne yapacaklarının belli olmamasını, boş vakitlerinde ninja olmalarını, patilerini, mayışmalarını ve kendilerini bir şekilde sevdirmeyi bilmelerini seviyorum. O güzel gözlerini, hipnotize edici bakışlarını ve en çok da her kedinin kendine has bir karakterinin olmasını ilgi çekici buluyorum. Bu belgeselde de birbirinden güzel birçok kedi görüyoruz. Kamera açılarından kurguya, kedi türlerinin çeşitliliğinden (ki daha çok da olabilirdi tabii) kullanılan müziklere kadar belgeseli çok sevdim. Daha ilk kediyi gördüğüm andan itibaren dudaklarıma bir tebessüm yerleşti. Serseriler, kendilerini bir bilgisayar ekranından bile sevdirdiler. Bu belgeseli mutlaka izleyin! 

Ayrıca onların yaşamını kolaylaştırmak için onları beslemeyi, su vermeyi unutmayalım.

''Ayağınızın dibinde kafayı dikip size bakan ve miyavlayan bir kedi, hayatın size gülümsemesidir.''

Hoşça kalın.

Kedi - Official U.S. Trailer izlemek için tıklayabilirsiniz.

Kedi (2016) - Full Soundtrack için tıklayabilirsiniz.

Not: Bu film yorumu yazısı reklam değildir, film önerisidir.

Kader Kapısı (Agatha Christie) | Kitap Yorumu

Yazar: Agatha Christie, Çevirmen: Gönül Suveren,
Yayınevi: Altın Kitaplar

Macerayla geçen bir yaşamdan sonra Tommy ve Tuppence Beresford çifti emekliliklerini gözlerden uzak bir kasabada satın aldıkları eski köşkte geçirmeye karar verirler. Nesiller boyunca farklı ailelere yuva olmuş bu eski yapının içerisinde yıllara meydan okuyan sırlar taşıdığını çok geçmeden anlayacaklardır. Buna çocuk kitapları vesile olur. Gizemleri çözmekte oldukça başarılı olan eski ajan Tuppence, evin eski sahiplerinden aldıkları bir çocuk kitabının içine gizlenmiş gizemli bir şifreyi çözer: ''Mary Jordan'ın ölümü normal değil. Bu içimizden birinin işi, onun kim olduğunu bildiğimi sanıyorum!''

Köşkteki tadilat bile tam bitmemişken bu eski ajan çift, kasabada köşkün tarihini ve Mary Jordan'ın kimliğini araştırmaya başlar. Karı koca için yıllar evvel yaşanmış bu olayı çözmek başlangıçta meraklarını gidermek istedikleri uzak bir gizemken, araştırmaları süresince etraflarını kaplayan tehlikeli bir sırra dönüşür. Bazı sırlar çözülmeseler bile bir zaman kapsülüyle saklanmışçasına yıllar sonra bir çocuk kitabı aracılığıyla eski bir ajanın ellerine düşebilir. Bu gizemli olayı çözmeye çalışan çiftin en büyük yardımcıları ise evin köpeği sadık Hannibal olacaktır.

Agatha Christie ne yazsa okurum kategorisine yerleştirdiğim yazarlarımdan. Ona bayılıyorum! Hayatta en çok tanışmak istediğim ilk beş yazardan biri kendisi olabilir. Ondan bir şeyler okumadan evvel ne okursam okuyayım beğeneceğimi düşünüyorum. Elime aldığım kitabının konusunu bile çok irdelemeden okumaya başlamayı ve her şeyi okuma anında öğrenmeyi seviyorum. Bu kitabını da gözlerimi kapatıp ellerimi kitaplar arasında dolaştırırken rastgele seçtim. Gözlerimi açtığımda yalnızca kitabın ismiyle karşılaştım: Kader Kapısı. Bu isim bana pek bir gizemli geldi.

Kitabı severek okudum. Ancak kitabın bir serinin taaaa beşinci kitabı olduğunu 1000 Kitap hesabımda kitap alıntılarını not alırken keşfettim. Christie'nin bu kitabında bizi ne Hercule Poirot, ne de Miss Marple karşılıyor. Bu roman Tommy ve Tuppence çiftinin yıllara yayılan maceralarından emeklilik günlerinde yaşanmış bir olayı konu ediniyor. Olay kendi içinde bir akışa sahip olduğundan, kitabın bir seri akışının devamı olması benim kafamı olayları anlayamayacağım şekilde karıştırmadı. Yalnızca kitap içerisindeki çiftin eskiden çözdüğü bazı davalara yapılan kimi atıfları anlayamadım ancak bu durum bu kitapta geçen olayı anlamama da engel olmadı. Yalnızca, kitapta işlenen olayın sonuç kısmını zorlama bulduğumu ve daha doyurucu bir sonla karşılaşmayı umduğumu söyleyebilirim.

Çiftin gençlik yıllarındaki maceralarını da merak ediyorum. Onlarla tanıştığım için mutluyum. Christie kitapları bana keyifli zaman geçirten, okurken eğlendiğim ve kafamı yormayan ancak malesef içeriklerini çok çabuk unuttuğum kitaplar. Bu zamana kadar hatırı sayılır sayıda Agatha Christie kitabı okumuş olmama rağmen malesef çoğunu büyük oranda unuttuğumu itiraf etmeliyim... Yine de polisiyenin kraliçesi olan Christie'nin zekice yazılmış keyifli dedektiflik romanlarını okumayı seviyorum.

Kitaplarla kalın.

Tanrıçalar Serisi: Persephone.

Persephone'nun Doğuşu.

Plüton. Güneş sisteminin uzak noktasında kendi kendine zaman geçiren bu sevimli gezegen her zaman için içimde şefkatli bir sızıya neden olmuştur. Öyle ki az kalsın Plütonlu olacak ve onun haklarını savunarak kahramanına dönüşecektim. Ancak bu küçük ama haşin gezegenin yoğunluğu beni fazlasıyla korkuttuğu için matematiksel olarak küçük bir sapma, yaklaşık 10-15 Astronomik Birim (AU) civarında (imiş), yaşayıp ilhamımı Neptün yörüngesinden çekmeye karar verdim. Hayallerin ve bilinçaltının şifacı gezegeni olan güzel kızım Neptün ile dönüşümün temsilcisi derin oğlan Plüton aslında sık sık birbirlerinin yörüngelerine yaklaşır uzaklaşır ancak bir şekilde gerekli uzaklığı sağlamayı başararak iç dünyalarını mesafeli bir samimiyetle dönüştürme imkanı bulurlarmış.

Sezgilerimi Plüton'dan çekme ihtimali beni gerçekten korkutmuştu. Bu nedenle ışık yıllarını hızla kat edip en yakın gezegen olan Neptün'e sezgilerimi zor atıp puslu imgeler buldum. Artık gezegenimin doğasına alışmış Neptünlü bir değişim programı öğrencisi olarak Dünya'nın yörüngesinden Plüton'un renklerine güvenle bakabiliyorum. Plüton bana hep kurak bir gezegen izlenimi vermiştir. Öncesinde ona baktığımda gördüğüm en baskın şey, kahverengi bir kayaydı. Bu ne hissettiğini asla ele vermeyen duygusal gezegen, evet öyle gerçekten, hep ilgimi çekse de... ona bulaşmayı hiçbir zaman istemedim. Onun haklarını korumayı, onu diğer gezegenlerin sahip olduğu ayrıcalıklardan ayıran yeryüzü dünyasına karşı savunmayı istedim, bu aklımdan sık sık geçti, ancak yine de biraz... çekindim.

İlginçtir, şimdi ona baktığımda sevgili Plüton'un yüzeyinde kahverenginin yanı sıra sarı, mavi, gri, turuncu, kiremit ve krem renklerini de seçebiliyorum. Ve o da ne... buzdan bir kalp. Plüton'un tam göbeğinde kalp şeklinde dev bir nitrojen buz ovası bulunmakta. Bana inanmıyorsanız google'dan bir fotoğrafını açıp siz de daha ilk bakışta bunu görebilirsiniz. İnsanları çattığı kaşlarıyla korkutan bu öte gezegen, aslında sandığımızdan daha duygusal. Adını Roma mitolojisinde Pluto (Plüton) olarak bilinen yeraltı tanrısından alan bu gezegen (Yunan mitolojisinde onu Hades olarak görmekteyiz) aslında oldukça tutkulu, yalnız ve gözlerden uzak yaşayan bir gök cismidir. 

Mitolojide Hades (Plüton) diğer iki erkek kardeşine göre daha... daha... sorunlu bir bölgeyi kendine iş ve yaşam alanı olarak belirlemek zorunda kalmıştır. Zeus göklerin, Poseidon ise denizlerin hakimiyken; Hades'e yeraltı dünyası kalmıştır. Buna göre Hades, geçişlerin hakimidir. Ölüm ile yaşam arasındaki dengenin yöneticisi olarak anlatılagelen bu mitolojik varlık, aynı zamanda yeraltı zenginliklerinin koruyucusudur ve hatta bu nedenle de Romalılar kendisine ''zenginlik getiren'' anlamına gelecek şekilde ''Pluto'' ismini vermişler.

Bu yalnız tanrı, gerçekten de yalnız bir varlıktır. Kardeşleri yerin üstünde gününü gün eder ve sosyalleşirken, onun gördüğü sadece... ölülerdir. Üstelik Hades'in adını diğer mitolojik varlıklar gibi pek öyle zamparalıklarıyla da duymayız. Bunun en önemli nedeni dosta güven, düşmana korku veren namıdır. Sonuçta kim ölüler dünyasının hükümdarı hakkında ileri geri konuşmaya cesaret edebilir ki? İkinci sebep, gözlerden uzak bir hayat sürmesidir. Evet onu görenler yalnızca ölülerdi. Öhööömmm... bu nedenle de, işte, Hades yalnız bir varlıktır. Kendine bir eş ister. Hem onun kardeşlerinden ne eksiği vardır! 

İlginç olan şu ki... Hades, yani Plüton, bir gün aşık olur. Üstelik yerin üstündeki bir Tanrıça'ya. Bir Tanrıça'nın kızına. Demeter'in biricik kızı Kore, arkadaşlarıyla gezmeye eğlenmeye çayırlarda vakit geçirmeye gittiği bir vakit Hades ona bir tuzak kurar. Güzel Tanrıça'nın yoluna bir çiçek koymuştur. Nergis. Bizim meraklı tanrıçamız durur mu, aaaaa ne güzel çiçek deyip çiçeği çektiği anda... ama abla diyerek konuya bir küçük dokunmak istiyorum, ama abla, bıraksana güzelim çiçeği dalında sen de yani... Al işte kopardın da noldu?... Neyse, ne diyorduk, güzel kızımız Kore çiçeği çekmeye kalkarken yer ayağının altından kayar ve kendini yeraltı dünyasında bulur.

Hades centilmen birisidir, henüz misafiri olan gelecekteki eşine yeraltı narlarından ikram eder. Bu narları sorgulamadan yiyen Kore, bilmeden bir çeşit anlaşma imzalamış olur. Kimi kaynaklara göre Kore'nin narlardan 6 adet, kimisine göre ise 4 adet yediği geçmektedir. Yeraltı dünyasından herhangi bir şey yiyip içildiği takdirde o dünyadan çıkış kapanır. Yani Kore, artık yeraltı dünyasında mahsur kalmıştır. Bu Yunan\ Roma tanrılarının kız kaçırma sevdası da beni bitiriyor. Dahası bu bazı kadınlar travmatik bağlanma yaşayıp zamanla bu varlıklara bağ geliştiriyorlar... Kore'ye de mi aynısı olacak ki? Bir bakalım.

Demeter tabi ki güzel kızının ortadan kaybolduğunu fark ediyor. Tanrıça yer, hava ve su kürenin her zerresinde kızını arayadursun, onu tabi ki bulamıyor. Nerede bu kız, sanki yer yarılmış da içine girmiş... Tanrıça gerçekten kızının yarılan yerden içeri çekildiğini ve bunun yeraltı tanrısı Hades'in işi olduğunu öğreniyor. Tabi ki paniğe kapılıyor, korkuyor. Hangi anne böyle uğursuz bir damat ister ki... Hemen baş tanrı Zeus'a koşuyor, ona yalvarıyor. Ancak bu annenin feryadına kadın düşmanı Zeus tepkisiz kalıyor. Eh işte olmuş bir şeyler kem küm... Bunun üzerine tüm kapıların üzerine kapandığını hisseden acılı anne, toprağı canlandırma görevini bırakıyor ve yaşlı bir ölümlü kadın kılığına girerek yeryüzünde yaşamaya başlıyor.

Koskoca tarım tanrıçasının görevi bırakması tabi ki fark edilecekti. Bitmeyen uzun kışlar, verimsiz topraklar ve kuru dallar yeryüzüne kıtlığı getiriyor. Acılı annenin kalp kırıklığı tüm yerkürede yankılanıyor. Zeus bu böyle olmayacak galiba diye düşünüp Demeter ile anlaşmaya varmaya çalışıyor. Ancak Demeter kızımı istiyorum! diyor başka da bir şey demiyor. Ya zaten ne diyecekti... Tamam, diyor Zeus, sana kızını geri getirmeye çalışacağım ama dua et de yeraltından yemek yememiş olsun... Onca zaman kızcağızı yeraltında bir başına unutun, sonra da suçlu kaçırılan kız olsun... Yok yaaa! Ancak malesef, demiştik, Kore çoktan narları mideye götürdü... 

Neyse ki Hades taş kalpli bir hükümdar değil. Her ne kadar ölüler dünyasının yöneticisi konumunu simgelese de, başkalarının kötülüğünü isteyen biri değil. Hatta inanır mısınız, mitolojideki üç büyük hükümdar içinde bence en yufka yüreklisi de kendisidir. En azından dürüst ve sözünün eri diyelim... Ona güvenebilirsiniz! (Öhömmm, sanırım. Yine de gerçeğin ardındaki olası bir manipülasyona dikkat edin, Olimposlular'a güven olmaz; benden uyarısı.) Aynı zamanda düzenli tertipli. Çünkü o, Ölüler Dünyası'nda işlerin doğru bir şekilde yürütüldüğünden emin olmalıdır. Hades kafasına göre ceza veremez; hatta cezayı uygulayan bile Hades değildir. Hades, Ölüler Diyarı'nın yönetiminden sorumlu hükümdardır. Tabii o da ''tanrı'' bilincini simgeleyen bir figür olarak ifade edildiği için -Kore'yi kaçırmak gibi- hakkı olmayan eylemlerde bulunmuştur... Sütten çıkmış ak kaşık olmadığını biliyoruz. Öte yandan ne Zeus gibi sadece keyfine göre hareket etmiş ve hilekar davranmıştır; ne de Poseidon kadar öfkelidir. Aksine, Hades'te buz gibi bir mantık göze çarpar. Onu tehlikeli kılan da, belki de, budur.

Çeşitli anlatılarda Hades'in Kore'ye davranış biçimi farklı anlatılmıştır. Olayları romantize etmekten kaçınmaya çalışsam da, ben Hades'in niyetinin kraliçesi olmasını istediği ve üstüne bir ''Tanrıça'' bilincine karşı tümden kötü niyetli olacağını düşünmüyorum. Kore ise kaçırılmaktan doğal olarak memnun değildi. Hatta Hades'e karşı koyduğunu çeşitli eserlerde görmekteyiz. Ancak yeraltında geçirdiği süre boyunca onun da Hades'e değil, kendi geleceğine dair bakış açısı değişmek durumunda kalmıştır. Zeus'un da arabuluculuğu ile Kore, yediği nar kadarınca (yani kış süresince) yeraltında kocası Hades ile kalacak, yılın geri kalanında ise (bahar ve yaz, bazı kaynaklarda biraz da sonbahar) annesi Demeter'in yanına yeryüzüne dönecek. Bunu duyan Demeter tabi ki seviniyor ve kızıyla geçirdiği zamanda yerkürenin kuru toprakları canlanıyor, yeniden renk kazanıyor ve verimli oluyor. 

Bu sürecin başlangıcında Kore yalnızca edilgen konumda bir tanrıça imgesiyken, yaşadığı kahramanın yolculuğu kısmında Persephone adını alıyor ve mitolojide çifte göreviyle tanımlanıyor: Yeryüzünün bahar tanrıçası ve yeraltının ölüler dünyası kraliçesi. Persephone, Kore olarak bilinirken de baharı simgeleyen bir varlıktı ancak kendi sınırlarını tam olarak tanımayan genç bir kız olarak görüyorduk kendisini. Tarım tanrıçası annesi yeryüzünü bereketlendirirken o, sadece var oluyordu. Oysa yeraltı dünyasındaki ikinci yaşamının başlamasıyla kendi içerisinde bir kırılma yaşayıp bireyselleşerek güçlü bir figür olarak ön plana çıkmaya başladı. Bir yanda aydınlık bir dünyanın ışığını, diğer yanda karanlık bir dünyanın gizemini varlığında taşıyan bu dişil figür, tüm tanrıça imgelerinde gördüğümüz yaratımın doğasını bünyesinde taşıyan bir varlık, bir mitolojik kahraman olarak karşımızda belirdi. 

Hades-Persephone ilişkisi aslında romantik ve\ veya romantize edilmeye açık bir anlatının ötesinde bizlere dönüşümün getirdiği kimlik kaybı, arayışı ve kendi çoklu dünyamızı keşfetme yolculuğuna dair sorgulamalarımıza atıfta bulunuyor. Plüton gezegeni de astrolojide zodyaktaki akrep burcu ile ilişkilendiriliyor ve değişim, dönüşüm ve yeniden doğma temalarını simgeliyor. Tarot kartlarında da ölüm kartı ile temsil edilen bu temalar, aslında bir bitişi değil, başka bir formda yeniden var olmayı ifade etmekte. Ölüm kartında her ne kadar ölümü getiren bir şövalye figürü temsil edilse de, bu sahnenin arka planında doğan güneş bizlere bunun bir son değil, yeni bir döngünün başlangıcı olduğunu, bitmesi gereken durumların son bulduğunu, yoksa kuru yaprakların temizlenip yerlerine bahar çiçeklerinin açamayacağını ifade ediyor.

Hades yalnız bir güç figürü olarak karşımıza çıktığında onun yeryüzünün ışığında gördüğü Kore'ye neden aşık olduğunu kolayca anlayabiliyoruz. Peki Kore neden bu soğuk aşığından etkilenmişti, bence asıl bu durum üstünde durmaya değer bir konu. Az evvel de fikir yürütmüştük, pek tabii bunu stockholm sendromu ile açıklayabiliriz. Belki de Kore, bu yalnız hükümdara karşı zamanla empati ve merhamet geliştirmiş olabilir. Ancak mitolojik anlatılarda görüyoruz ki, Kore Persephone olarak yeniden doğuşundan sonrasında bu soğuk kalpli eşine tutkuyla bağlı bir aşık oluyor. Hatta eşini kıskandığına dair de bazı anlatılara rastlamaktayız. Dahası Persephone, yeraltı dünyasının kraliçesi olmayı da seviyor.

Persephone'nun sevdiğinin güç olduğunu sanmıyorum. O zaten aileden soylu bir kızcağızdı. Bence... Persephone'u etkileyen ana durum ve eşi Hades'e gerçek aşkının başladığı nokta, kendi sınırlarını keşfettiği anla başladı. Kore iken, tek bir sıfatla var olan birisiydi. Edilgen bir konumdaydı. Sadece aydınlık, güzellik, saf bir imge. Oysa Persephone kimliğine geçtiğinde aslında karakter kendi iç dünyası ile yakından bağ kurmuş ve kendi ikili doğasını keşfetmeye başlayarak bunun doğal sonucu olacak biçimde derinleşmişti. Bu bakımdan onun eşi Hades'e olan aşkı, seçilmiş bir aşktı.

Bu noktada sevgili Persephone'nun gücünü kök ailesinden veya kurduğu ailesinden alan bir kadın imgesi olmadığının da altı çizilmeli. Evet, her iki tarafta da güçlü konumda var oldu ancak özünde Persephone'nu, bana kalırsa, diğer tanrıça imgelerinden ayıran ana nokta onun başlangıçta değil, süreçte kendini keşfederek ve belli aşamalardan geçerek gücünü keşfetmesiydi. Plüton, Persephone'a yalnızca bağlılık veya aşkı sunmadı; dönüşümü sundu. Persephone'nun yediği nar ile birlikte imzaladığı anlaşmada var oluş ile yok oluş arasındaki eşiğin sonsuzluğuna bir gönderme var denilebilir. Nar bu anlatıda birin içindeki pek çok taneciğiyle yaşamın farklı suretlerdeki görünümünü, yeniden doğuşu, bereketi ve sadakati simgeliyor. Persephone'nun nar taneleri onun ışıklı görünümündeki gölgelere de gönderme olabilir. Böylece Persephone olarak kimlik bulan Kore, gücünü ve ona saygınlık getiren ünvanlarını kendi içsel dönüşümünden alır. Persephone yeraltı dünyasının karanlığında geçirdiği günlerde aslında kendi iç dünyasının doğumunu yaşar. Böylece yeryüzündeki ışıklı günlerinde açan her bir tohumla birlikte yeniden doğar.

Bu hikaye genellikle Hades'in Persephone'a olan saplantılı ''aşkının'' baskınlığında anlatılagelmiştir. Oysa ben bu öyküye baktığımda Kore'nin tekil kimliğinden sıyrılarak ikili düzlemde kendini keşfediş yolculuğunu ve bahar tanrıçası Persephone olarak doğuşunu görüyorum.

(12.03.26)

Babamın Yeri (Annie Ernaux) | Kitap Yorumu

Yazar: Annie Ernaux, Çevirmen: Siren İdemen,
Yayınevi: Can Yayınları

Annie Ernaux, geçmişini yazarken aynı zamanda bugününün de kaydını tutan bir yazar. Bu kitabında ise babasının geçmişine ışık tutarak hem babasının kaybının yasını tutuyor, hem de baba figürünün onun yaşamının şekillenmesindeki etkisini sorguluyor.

Yazarın anlatımıyla, annesinin yaşam öyküsünü temel alarak annesiyle olan ilişkisini anlattığı Bir Kadın (şurada da yorumlamıştım) isimli kitabını okuyarak tanışmıştım. İki kitabın da çıkış noktasının benzer olduğunu görmekle birlikte, anne ve baba figürlerinin yazarın yaşamına, edebiyata ve kendine bakış açısına, hatta okurlarıyla arasında kurduğu ilişkiye değin etkisinin bulunduğunu fark ediyorum.

Ernaux, işçi sınıfı bir ailenin tek kızı olarak dünyaya geliyor. Zor şartlarda yaşama başlamış anne ve babası fabrikadaki işlerini bırakıp ticarete atılarak risk alıyorlar. Yazarın ailesinin tüm hayatı bir risk üzerine kurulu: Sosyal statülerini piramidin bir üstüne çıkarma uğraşı. Bu bakımdan yazar, ailesinin bulunduğu sosyal sınıfı aşan ilk isim olmanın ağırlığını tüm yaşamı boyunca hissediyor.

Yazar, ailesinin ikinci çocuğu. Küçük yaşta ölen ablasından sonra bu ailenin orta yaş evresinde oldukları bir zaman diliminde doğuyor. Ailesiyle arasındaki görünmez ve bu nedenle de aşamayacağı duvarlar belki de o daha doğmadan çoktan sıvanmış oluyor. Ernaux ailenin göz bebeği; o, farklı olacak!

Ailesi kızlarının ne kendileri gibi üç kuruşun hesabını yapan esnaflardan olmasını, ne de çevrelerinde aşağı tabaka olarak gördükleri işçi sınıfının saygısız çevresinde bulunmasını istemiyorlar. Onların kızları için hedefledikleri, muhtemelen piramidin ortalarından bir dilim. Daha yüksekler aileyi korkutur. Onlardan kızlarını çalar.

Nitekim öyle de oluyor. Ernaux daha çocukluğundan itibaren ailesinden farklı bir kız olarak yetişiyor. Doğuştan gelen bir ''iyi öğrenme yeteneğine'' mi sahip, yoksa ailesinin ona açtığı ve kendisinin fark etmeden yürüdüğü yolla erkenden tanışmasının şansı mı bilinmez, yazar gerçekten de ailesinden farklı bir bakış açısıyla yetişiyor. Ona göre okumak, öğrenmek veya entelektüel çevrelerde yer edinmek, doğal bir hedef. 

Evet zorlanıyor, hem de çok zorlanıyor. İki farklı dünyayı dengelemek kolay değil, bunu neredeyse iki sayfada bir okura mutlaka sezdiriyor. Öte yandan... Ernaux'a zaten o çevrelere girme kaderi daha erken yaşlarında veriliyor. Yazarın yaptığı ve ailesinin öngöremediği durum ise onun durmaması. Annie, durmuyor. Annie Ernaux olana kadar durmuyor. Piramidi ortalıyor ancak onun vardığı nokta, ailesinin kafasında canlandırdığından farklı. Yazar bunun da acısını çekiyor, iliklerine kadar çekiyor. Çünkü bu acının adı: Kopuş.

Yazar bu nedenle yazıyor. Bana kalırsa yazarın köklerini edebiyat yakıtı olarak kullanma sebebi de temelde bu. Çünkü köklerinden kopup yeni bir iklimde yaşam bulanlar beslenmek için hep diğerlerinden daha fazla çaba harcamak zorundadırlar. Bu nedenle yazarı okumayı seviyorum. En çok bu nedenle onu seviyorum. Acısını, kalbindeki hüznü, kızgınlığını ve en çok da kırgınlığını... yalın satırlarında görebildiğim için.

Bu kitabında ise yazarın babasının yaşamını arka plana alarak çizdiği portre, babasına yönelik bir hak tesliminin veya anıları yad etmenin ötesinde, yazarın çocukluğunun geçtiği sosyal çevrenin yaşam biçiminin bir kaydını oluşturması bakımından da önem taşıyor. Bir sosyokültürel yapıdan çıkmış birey, o yapıyla bağını daima korur, korumak zorunda bırakılır ancak o yapı çoktan bireyi dışlamıştır. Bu kitapta da yazarın babasının yaşam öyküsü üzerinden kendi arada kalmışlığının izlerini okuyoruz.

Kitaplarla kalın.