![]() |
| Yazar: Osamu Dazai, Çevirmen: İrem Akçay, Yayınevi: İthaki Yayınları |
Kitap, ergenlik çağındaki bir kızın sabahtan akşama dek yaşadıklarını konu ediniyor. Çocukluk günlerini geride bırakmanın karmaşasını yaşayan bu genç kız hakkında düşünceleri aracılığıyla bilgi sahibi oluyoruz. Kendisi hakkında, ailesi hakkında, karşısına çıkan insanlar, kadın olmak, bir aile ferdini kaybetmek, yaşamın değişimi ve hatta uzaklarda bir yerde kendisi gibi yalnız olan tanımadığı bir başka genç kıza (belki de olası bir başka benliğine) özlem hakkındaki fikirlerini okuyoruz.
Anlatıcının düşünceleri sıklıkla değişiyor. Çünkü anlatıcı, kendi düşüncelerinden çekiniyor. Anlatıcı, değişmekten korkuyor. Belki de biz okurlarınca ''kötü biri'' olarak algılanmaktan korkuyor. Büyümek ve bir kadına dönüşmek ile iyiliği ve masumiyetini geride bırakmak arasında toplumsal kabuller çerçevesinde bir karşıtlık kuruyor. Öte yandan birer kadın olan annesi ile ablasından övgüyle bahsediyor. Ablası ile annesiyle bağdaşlaştırdığı ''kadınsı özellikleri'' kendi çocukluğu ile ilişkilendirerek, bu özelliklerde kendisinde ve hayatında değişmesini istemediği güvenli bir alan buluyor. Belki şefkat, belki korumacılık. Hatta belki de kendini bir varlığa adama yönelimi.
Öğrenci kız, kendini bir şeye adamak istediğini sık sık bize sezdiriyor. Toplumun ondan ve pek çok gençten beklentisi olduğunu söylüyor; ancak bu sınırları belirsiz ve bu nedenle daima eleştiriye açık beklentilerin ne olduğunu bilemediğinden yakınıyor. Öğrenci kız tutunacak bir alan arıyor. Kendine tutunamaz; çünkü kendisi de yerinde sabit durmuyor, büyüyor. Fikirleri bile her an birbirini yalanlar durumda. Anlatıcı kendisi için bile güvenilmez. Annesinin beklentileri ise geçmiş yaşantısını anımsattığı için ona huzur verdiği kadar, onu kırıyor da. Büyümekten, çünkü geçmiş yaşamını tamamen geride bırakmaktan çekinen bu genç kız, annesinin onu bir çocuk olarak görmesinden, hayatın yükünü ona hiç sezdirmeyip tek sırtlamasından rahatsız. Çünkü artık bir çocuk olamaz; çocukluk günlerinin geride kaldığını buruklukla keşfediyor.
Anlatıcının çocukluğuna sığınmak istemesinin önemli bir nedeni de vefat eden babası. Onun kaybına dair hislerini başka konulardaki düşüncelerinin arasına saklayan öğrenci kız, yasını bastırmanın kafa karışıklığını yaşıyor. Babasını özlediğini anlıyoruz ancak anlatıcı bu özlemle yüzleşmekten kaçıyor. Anlatıcı, hislerini hızla değişen fikirlerinin arkasına saklıyor. Bu, hislerini kabullenmemenin ötesinde, belki de olası bir kabulün ağırlığından korkmak. Öğrenci kız pek de sevimli bir kız sayılmaz. Ancak kendisinin de bu konuda benzer bir fikre sahip olması okurda burukluk oluşturuyor. Öğrenci kız, en çok da kendisiyle alay ediyor. Böylece bir şey olmaktan -büyümekten- kaçmaya devam edebilir. Çünkü öğrenci kız, belki de veda etmekten korkuyor. Babasına, eski yaşamına, eski yaşamındaki kendine.
Bu kitabı ikinci okuyuşum. İlk kez 2023 yılında okumuşum ve şurada da yorumlamıştım. Tek bir anlatıcının düşüncelerini merkeze alan kısa bir metin. Yalın bir anlatımı olsa da, anlatıcının değişen düşüncelerini takip etmek gerekiyor. Bu düşünce hareketliliği metne dinamizm katıyor. Öğrenci kızın baştan sona dış dünyadaki kendini kendi içinde konumlandırmaya çalışmasının öyküsünü okuyoruz. Anlatıcının kafası karışık; çünkü bir kendi kabul ettiği yeni benliği, bir geçmişte kalmış eski ''masum'' (çocukluk) benliği ve bir de çevresinin ondan beklediğini düşündüğü istendik özellikler gösteren aklı başında kız benliği bulunuyor ve tüm bu farklı istek, beklenti ve düşünce yapısına sahip olan kişilik özelliklerini dengelemenin genç kız için zor bir durum olduğunu anlıyoruz. Bu bakımdan ana karakter ile empati yapma alanı bulmak mümkün.
İnsan var olan asıl kişiliğini dış dünyaya akıtma alanı bulamadığında, dış dünyayı inceleme eğilimindedir. Böylece o dış dünyada bir açıklık bularak kendini bir aralığa konumlandırmak ister. Öğrenci kızın yaptığı ise bundan da önceki bir aşama olarak aslında nasıl biri olabileceğini kavrama çabasıydı denilebilir. Bu nedenle de genç anlatıcı kendini kabul konusunda daimi bir inkar çabası içinde ve eleştirel bir bakışa sahipti. Diğer yandan bu öğrenci kızın çeşitli yönlerden kitabın yazarı olan Osamu Dazai ile benzer özellikler gösterdiğini de görebiliriz. Hatta bana sanki yazar yer yer öğrenci kızın ağzından kendi fikirlerini okurlara iletiyor gibi geldi.
Bu bağlantıyı kurmak için yazarın yaşamına dair biraz bilgi sahibi olmak gerekli. Yazar varlıklı bir ailede yaşamına başlıyor ancak çalkantılı yaşamı nedeniyle ailesiyle arası hiçbir zaman iyi olmuyor. Tüm yaşamı psikolojik dengesizliklerinin yönlendirmesinde geçen yazar için yaşam bir çeşit kumarmış desek yalan olmaz. Pek çok kez başarısız intihar girişimlerinde bulunan yazar, beraberinde genç kadınları da sürükleyerek başkalarının yaşamını kaybetmesine neden oluyor. Bu başarısız intihar denemeleri arasında yazdığı az sayıdaki eseri ise günümüzde önemli eserler olarak kabul görüyor ve zaten kendisi de Japon yazarlar arasında en çok okunan ve ilgi çekenlerden birisi. Özellikle İnsanlığımı Yitirirken (şurada da yorumlamıştım) isimli kitabında baskın bir şekilde otobiyografik özelliklerin anlatının arka planını oluşturduğunu söyleyebiliriz. Ancak bunun dışında yazdığı Öğrenci Kız ve Güneş Batarken (onu da yorumladım) isimli eserlerinde de yazarın sesini arka planda görmek mümkün.
Bu kitapta da anlatıcı olan öğrenci kızın özellikle de kadınlara yönelik olumsuz bakış açısında ve toplumun beklentilerine yönelik yargılarında yazarın hayatından yola çıkarak yazar ile anlatıcı arasında benzerlik kurdum. Kitabı ilk okuduğumda bu detaya çok fazla dikkat etmemiştim ancak özellikle de genç kızın kadınlara dair olumsuz ve hatta hakarete varan söylemlerinde yalnızca büyümeye dair duyduğu korkunun ötesinde, bizzat yazarın kendi fikirlerini görebiliyoruz. Çünkü bu fikirler bir kadının kadınlara dair bakış açısından çok, bir erkeğin kadınlara yönelik -düşmanca denebilecek- bakış açısını çağrıştırıyor.
Kitabın İthaki Yayınları'ndan çıkmış bu baskısında Mythili G. Rao isimli bir yazarın Sonsöz başlıklı bir kitap incelemesi bulunuyor.
Kitaplarla kalın.
ALINTILAR
Sanki bir kutuyu açınca içinde küçük bir
kutu varmış, o küçük kutuyu açınca içinde daha da küçük bir kutu, onu da açınca
yine, yine daha küçük bir kutu, o kutuyu açınca küçük bir kutu daha... sonra bu
şekilde yedi, sekiz... Açtıkça sonunda nihayet zar kadar küçük bir kutu çıkmış
ve onu da açınca hiçbir şey yokmuş, bomboşmuş gibi bir his. (Sayfa 7)
Sabahların utanması yoktur. Çeşit çeşit
üzücü anı aklıma düşer, katlanılmaz bir hal alır. Hiç sevmem, hiç hem de!
Sabahları en çirkin halimleyimdir. İki bacağım da yorgunluktan bitkin, daha
şimdiden hiçbir şey yapmak istemiyorum. Uykumu alamadığımdan mı acaba?
İnsanların en zinde olduğu vaktin sabah olduğu da bir yalan. Sabahlar gridir.
Her zaman öyledirler. En boş şeydir. Ben sabah yer yatağının içerisinde, her
zaman karamsar olurum. Gerçekten berbat. Bir sürü çirkin pişmanlık... hepsi bir
anda üşüşerek yüreğimi doldurur, ben de acıdan kıvranıveririm. (Sayfa 8)
Bugünden itibaren mayıs ayı, böyle düşününce nedense biraz içim kıpır kıpır oldu. Aslında mutlu hissediyorum. Yaz yaklaşıyor. Bahçeye çıkınca, çiçekleri açan çilekler gözüme ilişti. Babamın öldüğü gerçeği garipleşiyor. Ölmesi, artık olmaması anlayamadığım bir şey. Akıl sır erdiremiyorum. Ablamı, ayrıldığım insanları ve uzun zamandır görüşemediklerimi özlüyorum. Her nasılsa sabahlar, geçmişte kalan şeyleri, mazideki insanları, feci derecede tanıdık beyaz turp turşusu kokusu gibi tatsız bir şekilde anımsatıyor. Gerçekten katlanamıyorum. (Sayfa 10)
Belki de artık gözyaşı olmayan bir kız oldum. (Sayfa 11)
Hiçbir şey düşünmesem benim için daha iyi olacak galiba. (Sayfa 18)
Doğru umut ve doğru arzulara sahip olamadığımız için azarlanıyoruz, peki ama doğru idealin peşinden koşsak, bu insanlar bize destek olup rehberlik edecekler mi acaba? (Sayfa 19)
Büyüdükçe ürkek biri oldum. Elbise dikerken insanların ne diyeceğini düşünmeye başladım. Kendi kişiliğim gibi olan bir şeyi gerçekten gizlice seviyorum, sevmeye devam etmek istiyorum ama tamamen kendime ait bir şey olarak somutlaştırmaya korkuyorum. (Sayfa 21)
Neden kendimizden memnun olup hayatımızın
geri kalanında sadece kendimizi sevemiyoruz? (Sayfa 23)
Şimdi denilen an ilginç. Şimdi, şimdi, şimdi,
avucuma alsam bile ''şimdi'' çok uzaklara uçup gidiyor ve yeni bir ''şimdi''
geliyor. (Sayfa 24)
Amaçsızca çiçeklere bakarken insanların da
gerçekten iyi tarafları olduğunu düşündüm. Çiçeklerin güzelliğini keşfeden de,
çiçekleri seven de insanlardı sonuçta. (Sayfa 25)
Kitap okumayı bile bırakmayı düşündüm. Anlamsız, kibirli duruşu, soyut yaşam biçimini küçümserdim. Bunun sadece duygusal bir saçmalık olduğunu anladığımda yine düşüncelere dalıyorum - keşke daha çok hırsım olsa diye düşünüp içimde mevcut olan tüm çelişkiler hakkında sızlanarak günlük hayatımın anlamsızlığına kafa yoruyorum. Tek yaptığı kendimi şımartmak, kendimi teselli etmeye çalışmak. (Sayfa 26)
Aynaya baktığımda yüzüm şaşırtıcı derecede canlı ve parlak görünüyordu. Yabancı birine aitti sanki. Yüzüm üzüntü, acı gibi duygularımla hiçbir ilgisi yokmuş gibi kendi başına özgürce yaşıyordu. (Sayfa 33)
Gözlerim çok güzel. Işıl ışıl ve berrak.
Güzel akşam gökyüzüne uzun süre baktığım için mi bu kadar hoş gözlerim var
acaba? (Sayfa 34)
Annemin tam olarak beklentilerini
karşılayan iyi bir kız olmak istiyorum ama sırf onun gönlünü hoş tutmak için
böyle davranmak da yanlış geliyor. (Sayfa 35)
İnsanlarla iyi ilişkiler kurmak ya da ben de böyleyim deyip kesin bir ayrım yaparak rahatça işlerini halletmek mi, yoksa insanlar kötü şeyler söylese bile hiçbir zaman kendinden ödün vermeden, gizlenmeden yaşamak mı daha iyi bilemiyorum. (Sayfa 39)
Hissettiklerimi çok iyi biliyorum ama onları tanımlayacak tek bir isim, sıfat söyleyemiyorum. (Sayfa 48)
Çocuk Kalbi'ni her okuduğumda, küçükken okuduğum zaman hissettiklerimle aynı şeyleri hissedip benim kalbimin de masum ve temiz olacağı hissine kapılıyor ve çok güzel diye düşünüyorum ama sesli okumakla içinden okumak öyle farklı ki şaşkınlık geçiriyorum. (Sayfa 49)
Biz sadece geçici heveslerin, ânı yaşamanın peşinde değiliz ama çok uzaktaki bir dağı işaret edip, "Oraya kadar giderseniz, göreceksiniz," diyorlar. Pek tabii ki bunda da doğruluk payı olduğunu biliyoruz ancak sanki şu an çok kötü bir karın ağrın olmasına rağmen ağrıyı görmezden gelip, "Hadi biraz daha dayan. Dağın tepesine çıkınca tamamdır," gibi bir şey öğütlüyorlar. (Sayfa 51)
Yarın yine aynı olacak. Mutluluk asla
gelmeyecek. Bunu biliyorum. Ama bir gün mutlaka gelecek, yarın sabah gelecek
diye inanarak uyumak daha iyi değil mi? (Sayfa 52)
Mutluluk bir gün geriden gelir. (Sayfa
52)
Not: Bu kitap yorumu yazısı reklam değildir, kitap önerisidir.
.jpg)
.jpg)
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder